شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٤٢ - صفات اهل مشورت

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: «مُشاوَرَةُ الْعاقل النّاصح رُشدٌ و يُمْنٌ و تَوفيقٌ من اللّه فاذا اَشارَ عَلَيك النّاصِح الْعاقِل فَاِيّاكَ وَ الْخِلاف فَاِنّ فِى ذلِك الْعَطْب»[١](مشورت با عاقل و خيرخواه هدايت و بركت توفيق پروردگار است. پس وقتى شخص دانا و دلسوز (مخلِص) براى تو نظر داد مبادا با او مخالفت كنى كه در آن هلاكت است).

٤. «مجرّب»، شخص با تجربه و كارآزموده است كه نظرش كمتر به خطا مى‌رود.

بزرگان گفته‌اند: هر چيزى احتياج به عقل دارد و عقل نيازمند تجربه است.

حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: «افضلُ مَن شاورتَ ذوى التّجارب»[٢](بهترين كسانى كه با آنها مشورت مى‌كنى، صاحبان تجربه هستند).

و در بيانى ديگر فرمودند: «خَيْرُ مَنْ شاوَرْت ذَوُوا النُّهَى وَ اُولُوا التَّجارِبَ و الْحَزم»[٣](بهترين كسانى كه با آنها مشورت مى‌كنى، صاحبان خرد و تجربه و افراد با احتياط هستند).

يعنى معيار در مشورت بايد در نظر گرفتن چنين صفاتى در شخصِ مورد مشورت باشد.

حضرت امير بدون اين كه نامى از خود ببرند شدت ناراحتى خود را از قضيۀ حكميت چنين بيان مى‌كند كه مخالفتِ با ناصحِ مخلص و عالِمِ مجرّب در امور مهم مثل حكومت و خلافت و ترك نظر خواهى با وى باعث حيرت و حسرت است و پشيمانى دارد. و در ادامۀ خطبه مى‌فرمايد:

«و قَد كُنتُ اَمَرتُكُم فى هذِهِ الحُكومَةِ اَمرى، و نَخَلتُ لَكُم مَخزونَ رأيى، لَو كانَ يُطاعُ لِقَصيرٍ اَمرٌ» (به تحقيق من نظر خود را دربارۀ اين حكميت بيان كردم و رأى واقعى خود را براى شما خالص نمودم و اى كاش رأى «قصير» اطاعت مى‌شد).

[١]. ميزان الحكمة، ج ٥، ص ٢١٥.

[٢]. همان.

[٣]. همان.