شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٧٢ - درس سى و نهم خطب&#١٧٢٨ بيست و هشتم

على عليه السلام در وصف اهل تقوا در خطبه همّام (١٨٤) مى‌فرمايد: «نَزَلَتْ اَنْفُسُهُمْ مِنْهُم فِى الْبَلاء كَالَّتِى نَزَلَتْ فِى الرَّخاء»؛ (پرهيزكاران در حال آسايش و گرفتارى يكسانند). خداوند در قرآن مى‌فرمايد: (وَ إِذا مَسَّ اَلْإِنْسانَ اَلضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً فَلَمّا كَشَفْنا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ‌)؛[١]هرگاه انسان به رنج و زيانى بيفتد همان لحظه به هر حالت باشد، نشسته، خفته و ايستاده، فورا ما را مى‌خواند آنگاه كه رنج و زيانش را برطرف كرديم باز به حالت غرور و غفلت برمى‌گردد بطورى كه گويى اصلا ما را براى دفع ضرر و رنج نخوانده و در اثر اين غفلت و كفران نعمت است كه عمل زشت اهل اسراف برايشان زينت داده شده است).

رغبة يعنى مايل بودن به چيزى و اينكه باب طبع باشد و رهبة يعنى ترس از چيزى كه مطابق ميل و طبع نيست.

«اَلا و اِنّى لَم اَرَ كَالجَنّة نام طالبها و لا كَالنّار نام هارِبُها، اَلا و اِنَّه من لا يَنفَعُه الحَقُّ يضرّه الباطل و مَن لا يَستَقيم بِهِ الهُدى يَجُرُّ به الضّلال الى الرَّدى‌»

(آگاه باشيد من نعمتى مانند بهشت نديده‌ام كه خواهانِ آن در خواب غفلت باشد، و مانند دوزخ چيزى را نديده‌ام كه گريزانِ از آن در خواب غفلت باشد)

با اينكه معمولاً چيزى كه مطلوب انسان است از شدت اشتياق خوابش نمى‌برد تا آن را بدست آورد، اگر به ما بگويند فلان جا آش مى‌دهند ظرف‌هاى خود را بر مى‌داريم و مى‌رويم تا آش بگيريم امّا براى اينكه عمل كنيم به بهشت مى‌رويم براى آن اهميّتى قايل نيستيم، در پى يافتن خواسته‌هاى دنيايى با شتاب و سرعت حركت مى‌كنيم اما براى يافتن بهشت كه از هر چيزى محبوب‌تر است جديت نمى‌كنيم و از يافتن آن در خواب راحت و غفلتيم.

بعد مى‌فرمايد: (من مانند آتش دوزخ چيزى نديده‌ام كه شخصِ گريزانِ از آن، در

[١]. يونس (١٠)، ١٢٣.