شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٠ - برگشت حق خلافت به اهلش

ولايت و حقّ امامت و سلطنت كبرى مى‌باشد.

«و فيهم الوصيّة والوراثة» و در بين اين خانواده وصيت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و ارث بردن از آن وجود با بركت، ثابت است و رياست عامه و خلافت الهيه و وِصايت و وراثت از علم و مال، و خلافت و ولايت، در آنها است و هيچ كسى سزاوارتر از اين خاندان نمى‌باشد.

امام سجاد عليه السلام در خطبه تاريخى مسجد دمشق فرمود: «اُعطينا العلم و الحلم و السّماحة و الفصاحة و الشّجاعة و المحبة فى قلوب المؤمنين»[١] ما خانواده عطا شديم علم، بردبارى، سخاوت، فصاحت و شجاعت و محبت در قلوب مؤمنين را.

برگشت حق خلافت به اهلش

«الان اذ رجع الحقّ الى اهله و نقل الى منتقله» (الان وقتى است كه حق (ولايت و خلافت) به اهلش بازگشت و به جايگاه اصليش منتقل شد).

اين دو جمله بايد مربوط به وقتى باشد كه بعد از مدّت‌ها كه حكومت و خلافت غصب شده بود، مردم امام على عليه السلام را به خلافت انتخاب نمودند و با او بيعت كردند.

الف و لام «الان» عهد حضورى است كه اشاره دارد به وضع موجود آن زمان مانند (اَلْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌)؛[٢]در روز حاضر [روز غدير خم] دين شما را [با نصب و معرفى على عليه السلام] كامل كردم. و از جمله «حق الولاية» استفاده مى‌شود، خلافت حق و شايسته على عليه السلام بود و قبل از او در غير اهلش قرار داشت هر چند شارح معتزلى ابن ابى الحديد، در شرح ابن ابى الحديد مى‌گويد:

«اين جمله اقتضاء مى‌كند ولايت قبل از على عليه السلام در غير اهلش بود ولى ما اين را بر غير آنچه اماميّه مى‌گويند تأويل مى‌كنيم و مى‌گوييم حضرت اَولى و احقّ به امر

[١]. نفس المهموم، ص ٤٥١.

[٢]. مائده (٥)، ٣.