شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٨٥ - خطب&#١٧٢٨ سى و يكم

است).

منظور حضرت اين است كه ياوران عثمان افراد خوبى نبودند و امثال مروان و عبداللّه بن سعد از وى دفاع مى‌كردند و آنها هم كه وى را رها كردند و يارى ننمودند، نمى‌شود گفت از افرادِ يارى كننده، بدترند.

«و اَنَا جامعٌ لَكم اَمرَه، اِستأثَرَ فَاَساءَ الاَثَرَةَ و جَزِعتُم فَأسَأتُمْ الجَزَعَ و للّهِ حُكْمٌ واقِعٌ فى المُستأثِرِ والجازِعِ‌» (و من حكومت و كار عثمان را براى شما در يك سخن جمع مى‌كنم: عثمان استبداد و ديكتاتورى را اختيار كرد و بدجورى ديكتاتورى كرد و شما مردم ناراحت شديد و بد بى تابى كرديد و خداوند دربارۀ ديكتاتور و كسى كه بى‌تابى كرد و بر او حمله برد حكمى دارد كه واقع مى‌شود).

«اثره» يعنى استبداد. «مستأثر» = ديكتاتور و مستبد و «جازع» يعنى بى تابى كننده. حضرت عمده علت قتل عثمان را استبداد رأى و ديكتاتورى وى مى‌داند و اين كه حاضر نشد با افراد صالح و كاردان مشورت كند و افراد فاسد و نالايق را به كار گمارد و سنّت الهى دربارۀ افراد ديكتاتور در طول تاريخ اين است كه عاقبت به دست افراد زيردست او نابود خواهند شد. سنّت الهى دير يا زود دربارۀ اين اشخاص واقع مى‌شود و در تاريخ هزاران مورد نمونه دارد و از عاقبت ظلم و استبداد بايد ترسيد.

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

خطبۀ سى و يكم

و من كلام له عليه السلام؛ لما أنفذ عبد الله بن عباس، إلى الزبير يستفيئه إلى طاعته قبل حرب الجمل

«لَا تَلْقَيَنَّ طَلْحَةَ‌، فَإِنَّكَ إِنْ تَلْقَهُ تَجِدْهُ كَالثَّوْرِ عَاقِصاً قَرْنَهُ‌، يَرْكَبُ الصَّعْبَ وَ يَقُولُ هُوَ الذَّلُولُ‌، وَ لَكِنِ الْقَ الزُّبَيْرَ فَإِنَّهُ أَلْيَنُ عَرِيكَةً‌، فَقُلْ لَهُ يَقُولُ لَكَ ابْنُ خَالِكَ‌، عَرَفْتَنِي بِالْحِجَازِ وَ أَنْكَرْتَنِي بِالْعِرَاقِ‌، فَمَا عَدَا مِمَّا بَدَا»