شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٢٦ - جنگ و قتال در اسلام و راههاى دعوت

مجادله كن.[١]

انسان وظيفه دارد امور دينى را به مردم بفهماند و با طبقات سطح بالا و تحصيل كرده از راه حكمت (دليل و برهان و استدلال) وارد شود و با تودۀ مردم و عموم افراد جامعه از طريق موعظه حسنه و خطابه به دعوت بپردازد و چه خوب است خودش آراسته به جهات اخلاقى و عملى باشد تا گفتارش بيشتر تأثير داشته باشد.

اين آيۀ شريفه به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم خطاب مى‌فرمايد مردم را با علم و حكمت و موعظۀ حسنه به راه خدا دعوت كن، حالا اگر عده‌اى نپذيرفتند - با اينكه خود حضرت تمام جهات اخلاقى و معنوى را دارا بودند - پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم چه وظيفه‌اى دارد؟ با اينكه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم همۀ جهات اخلاقى در وى جمع بود و مردم را بواسطۀ علم و حكمت و موعظۀ نيكو دعوت به حق مى‌كرد و شبهات منكرين را جواب مى‌داد و اخلاق او در ديگران جاذبه ايجاد مى‌كرد و طورى بود كه دل‌هاى مردم متوجه او مى‌شد و اين خيلى اهميت دارد كه ديگران سخن انسان را بپذيرند و اين بستگى به اخلاق پسنديده دارد.

يك سرى اخلاق‌هايى است كه هركس داشته باشد سبب ارزش است، مانند عفو و بخشش و برخورد خوش و متواضعانه كه براى انسان فضيلت هستند و باعث گرايش مردم مى‌شود و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم با اينكه چنين اخلاقى داشت عده‌اى نمى‌پذيرفتند و به راه حق نمى‌آمدند و اين اشخاص دو نوع هستند، يك عده آنهايى هستند كه دين اسلام را قبول ندارند ولى در قِبال مسلمين هم بى تفاوت هستند و در مقام آسيب رساندن نيستند.

نوع دوم افراد كافرى هستند كه دين اسلام به آنها عرضه شده ولى نمى‌پذيرند و با اسلام و پيروان آن دشمنى بالقوه دارند كه هر وقت فرصت به دستشان آمد اگر

[١]. جدل براى اثبات رأى و عقيدۀ مجادله كننده به كار مى‌رود، با استفاده از مقبولات و باورهاى مخاطب. مراجعه شود به كتاب جدل و استدلال در قرآن كريم، تأليف نگارنده.