شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٤١ - صفات اهل مشورت

الحَيرَةَ‌[١]، و تُعقِبُ النّدامَةَ‌» (اما بعد از ثنا و حمد الهى و گواهى به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم همانا نافرمانى نصيحت كنندۀ مهربان و آگاه و با تجربه، نتيجه‌اش حيرت و سرگردانى است و در پى مى‌آورد پشيمانى را).

صفات اهل مشورت

حضرت چهار صفت را براى اشخاصى كه مورد مشورت قرار مى‌گيرند ذكر مى‌كنند اشخاصى كه نظرشان در امور به لحاظ اين صفات، معمولاً صحيح و درست است.

١. «ناصِح» يعنى كسى كه خيرخواه است و محبّت دارد و نسبت به انسان، خالص يعنى داراى خلوص است. شخص ناصح فكرش درست است و رأيش خالص و بى ريا مى‌باشد و خلوصِ او مانع از رأى خلاف مى‌گردد.

[٢]. اما «مُشفِق»: فرد دلسوز و مهربانى است و انگيزۀ آن حفظ دين يا محبت شخص است كه اين انگيزه باعث مى‌شود فرد شفيق و مهربان خيرخواهى كند و رأى و نظرش را براى انسان خالص گرداند و در كارش فكر و انديشه كند و با كوشش و جديّت او را كمك نمايد.

٣. «عالم» و دانايى كه وجه مصلحت را در كارها مى‌داند و بصيرت دارد.

«قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله و سلم اِسْتَرشِدُوا الْعاقِل تُرشَدوا وَ اَلّا تَعصُوه فَتَندِمُوا»٢(با عاقل و دانا مشورت كنيد كه هدايت مى‌شويد و از نظرش نافرمانى نكنيد كه پشيمان مى‌گرديد).

نادان اگر چه ناصح و خيرخواه باشد اما چون راه كار را نمى‌داند ممكن است در مقام مشورت، انسان را به گمراهى بيندازد.

[١]. در بعضى از نسخه‌هاى نهج البلاغه تورث الحسرة آمده است، و حيرت و حسرت هر دو با مطلب مناسبت دارد.

[٢]. شرح نهج البلاغۀ ابن ميثم، ج ٢، ص ٨٥.