شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٦٨ - شتر عايشه سمبل شرارت

مثل آن پيدا نكردند و همان را مقدارى تغيير دادند و عايشه متوجه نشد و به آن راضى شد.[١]

حضرت امير عليه السلام اين خطبه را بعد از جنگ جمل در مذمّت اهل بصره (محلّ جنگ جمل) روز جمعه در مسجد جامع بعد از نماز، ايراد فرمودند. مى‌فرمايد شما لشكر زن و پيروان چهارپا بوديد. به اين مناسب كه طلحه و زبير، بعد از بيعت‌شكنى با اميرالمؤمنين عليه السلام و خروج از مدينه به بهانۀ انجام عمره به بصره آمدند، به گمان اينكه به توصيه و تحريك معاويه مى‌توانند بصره و كوفه را تصرف كنند و از آنجا كم كم حكومت و خلافت امام على عليه السلام را به هم بزنند.

سپاه جمل عايشه را به عنوان ام المؤمنين سوار بر شتر كردند و پروانه وار دورشتر مى‌چرخيدند و سرگين آن را بو مى‌كردند و مى‌گفتند بوى عطر و گلاب مى‌دهد. و با محور قرار دادن عايشه به ميدان جنگ آمدند و او مردم را تحريك و تشويق به جنگ مى‌كرد.

ابن اثير مى‌نويسد: طلحه و زبير در مكّه سه هزار نفر از مخالفان على عليه السلام را جمع آورى كردند و وقتى به بصره رسيدند تعدادشان سى هزار نفر شد.[٢]

حضرت امير عليه السلام تلاش داشتند جنگ جمل واقع نشود و تا ظهر به مذاكره و فرستادن قاصد پرداختند و به يكى از اصحاب خود فرمودند قرآن دست بگيرد و اين آيه را تلاوت كند. (وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ اِقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى اَلْأُخْرى فَقاتِلُوا اَلَّتِي تَبْغِي حَتّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اَللّهِ‌)؛[٣]اگر دو گروه از مسلمانان به جنگ پرداختند بين آن دو گروه صلح برقرار كنيد و اگر يك دسته ستم كرد و سرسختى نمود با او جنگ كنيد تا به امر خدا برگردد.

[١]. شرح نهج البلاغۀ ابن ابى الحديد، ج ٦، ص ٢٢٥. و منهاج البراعة ج ٣ ص ١٩٠.

[٢]. الكامل فى التاريخ، ابن اثير، ج ٣، ص ٢٠٨.

[٣]. حجرات (٤٩)، ٩. حضرت فرمود هر كس حاضر شود اين آيه را مقابل سپاه جمل تلاوت كند ممكن است دست و پاى اورا قطع كنند، با اين حال يكى از اصحاب قبول كرد و آيه را خواند و سرانجام به شهادت رسيد.