شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٧٣ - آب آشاميدنى بصره و تأثير شرايط اقليمى

است كه باعث امراض گوناگونى مثل سوء مزاج، كودنى، كم فهمى، كند ذهنى، كم هوشى، خرابى طحال و معده و كمى نور چشم مى‌شود. براى افرادى كه در سنين بالا هستند و يا مبتلا به بيمارى قلب مى‌باشند اطبّاء بيشتر سفارش به كم مصرف كردن نمك مى‌كنند.

هر چند مردم بصره خيلى از آنها از روى اختيار زندگى در اين محل را انتخاب نكرده‌اند ولى در هر صورت شرايط اقليمى و جوّى و نوع خورد و خوراك در جسم و جان آنها اثر مى‌گذارد و اين يك قاعدۀ كلى است كه اگر غذا و يا آب و هوا روى جسم اثر گذاشت روح هم از آن متأثّر مى‌شود، همانطور كه تأثيرات روحى روى جسم اثر دارد و چون با يكديگر آميخته هستند، نسبت به هم ديگر تأثير و تأثر متقابل دارند. در هر صورت مصرف خوراكى‌ها و آب و هواى اقليمى در روحيات و فهم و درك و هوش و استعداد اشخاص مؤثر است. مثلاً مصرف زياد سردى‌جات و چيزهاى سرد و زندگى در مناطق سردسيرى و مرطوبى، بدن را لخته و مغز را راكد و ذهن را كند مى‌كند و روى طبيعت و عقل انسان اثر مى‌گذارد. وجودت ذهن و خوش فهمى را سلب مى‌كند.

«و المُقيمُ بَيْنَ اَظهُرِكُم مُرتَهنٌ بِذَنْبِهِ‌» (و هر كس بين شما اقامت داشته باشد، و شما پشتيبانش باشيد - گرفتار گناه خود است)

«اَظهُر» جمع ظَهر به معنى پشت است. معمولاً كسى را كه بخواهند از آسيب دشمن حفظ كنند و از او دفاع نمايند وى را پشت خود قرار مى‌دهند و پشت خود را به او مى‌كنند و از ناحيۀ رو و صورت‌هاى خود به طرف دشمن مى‌ايستند. مى‌فرمايد اى اهل بصره! كسانى مثل طلحه، زبير و... كه تكيه گاه و پشتيبانشان، شما بوديد، و آنان براى حفظ خود، شما را سنگر قرار دادند و پشت شما سنگر گرفتند، آنها در گروه گناه خود هستند و همچنين كسانى كه مستقيماً در جنگ شركت نكردند ولى جنگجويان