شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٥١ - بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ميان اعراب جاهليّت

خزيده. منزلگاهتان سنگستان‌هاى ناهموار، همنشينتان گرزه مارهاى زهردار. آبتان تيره و ناگوار، خوراكتان گلوآزار. خون يكديگر را ريزان، از خويشاوند بريده و گريزان.

بت‌هاتان همه جا بر پا، پاى تا سر آلوده به خطا).

(نگريستم و ديدم مرا يارى نيست، و جز كسانم مددكارى نيست. دريغ آمدم كه آنان دست به ياريم گشايند، مبادا كه به كام مرگ درآيند. ناچار خار غم در ديده شكسته، نفس در سينه و گلو بسته، از حق خود چشم پوشيدم و شربت تلخ شكيبايى نوشيدم).

(قسمت ديگرى از همين خطبه): (بر نتافت [عمرو پسر عاص] كه خود را رهين بيعتش [معاويه] سازد تا پذيرفت [معاويه] كه بهاى اين بيعت را بپردازد، امّا آن كه فروخت نارستگار است، و آن كه خريد زيانبار. كنون ساخت جنگ بيارائيد، و ساز پيكار آماده نماييد، كه زبانۀ آتش آن نيك بلند است و تابان، و روشنى آن نمايان. و شكيبائى را شعار خود داريد، كه شاهد پيروزى را در كنار آريد).

اين خطبه را حضرت على عليه السلام در سال ٣٨ هجرى و در كوفه موقعى ايراد فرمودند كه خبر شهادت محمد بن ابى‌بكر، والى حضرت در مصر، به وى رسيد و با خبر شدند مصر توسط معاويه فتح شده است. خطبه مشتمل به سه قسمت مى‌باشد: قسمت اوّل توصيف عرب در زمان جاهليت قبل از بعثت و بيان آداب، رسوم، اعمال و وضعيّتِ فرهنگى آنهاست. قسمت دوم بيان حال اميرالمؤمنين عليه السلام قبل از بيعت و سكوت آن حضرت است و قسمت سوم مربوط است به طريقۀ بيعت عمروعاص با معاويه.

بعثت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ميان اعراب جاهليّت

اما در قسمت اول مى‌فرمايد:

«إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداً (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) نَذِيراً لِلْعَالَمِينَ‌، وَ أَمِيناً عَلَى التَّنْزِيلِ‌، وَ أَنْتُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ عَلَى شَرِّ دِينٍ‌، وَ فِي شَرِّ دَارٍ، مُنِيخُونَ بَيْنَ‌