شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٣٠ - اصلاح بين مؤمنان

«و لا يَحمَدُ حامِدٌ الاّ رَبَّه و لا يَلُمْ لائِمٌ الاّ نَفْسَه» (و هيچ حمد كننده‌اى حمد نكند مگر پروردگارش را و هيچ سرزنش گرى سرزنش نكند مگر خودش را).

ارتباط اين دو جمله با مطالب قبل اين است كه حضرت مى‌خواهند بفرمايند همۀ خوبى‌ها و در نتيجه ستايش‌ها و سپاس‌ها شايستۀ خدا است و همه بدى‌ها و سرزنش‌ها از انسان است.

حضرت مى‌فرمايند: سپاس و ستايشِ هر ستايش گرى بايد براى خدا باشد چون منشأ همۀ خيرات و نعمت‌ها است و سرزنش و ملامت هر ملامت گرى بايد بر نفس خودش باشد، زيرا خودش منشأ سُرور و خطاهاست و اصلِ اين دو كلمه قول خداوند است كه مى‌فرمايد: (ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اَللّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ‌)؛[١]هر چه از خوبى‌ها به تو مى‌رسد از جانب خداوند است و آنچه از بدى به تو مى‌رسد از خود توست.

هر چه از نيكى و خوبى به بنده مى‌رسد سرچشمۀ آن خداست و هرچه بدى و آفت و شرّ و آسيب به وى مى‌رسد به واسطۀ كردار و معاصى او است. و نتيجۀ عملكرد خوب و بدش را مى‌بيند.

در سورۀ مباركه حمد همۀ ستايش‌ها را اختصاص مى‌دهيم به پروردگار عالم و در همۀ نمازها در شبانه روز مأموريم در ركعت اول و دوم اين ستايش را داشته باشيم.

چون همۀ كمالات و نعمت‌ها و خوبى‌ها از آنِ پروردگار است و پيوسته از آنها بهره‌منديم، از اين رو شايسته است او را در هر حال بستاييم.

در سورۀ حمد در نماز عرض مى‌كنيم: «الحَمدُ لِلّهِ ربّ العالمين * الرّحمنِ الرّحيم...»

«ل» در «للّه» به اصطلاح براى اختصاص است يعنى همۀ حمد و ستايش‌ها مختصّ‌

[١]. نساء (٤)، ٧٩.