شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٤٦ - مقام يقين و بصيرت

تطويع، ترغيب شيطان است كه همان تلبيس مى‌باشد؛ بطورى كه به ناحق لباس حق مى‌پوشاند و عمل ناپسند را پسنديده جلوه مى‌دهد و موجّه مى‌سازد.

در اين صحنه قابيل كه نذرش به علّت نداشتن نيت پاك قبول نشده، عوض اينكه خود را مؤاخذه كند و نقص را در خود بيابد، اين برادر كشى كه بدترين كار و مورد نفرت هر انسان عاقلى است، مورد رغبت او واقع مى‌شود، اين معنى تلبيس است كه باطنِ انسان و هواهاى نفسانىِ او، به باطل لباس حق مى‌پوشاند و آن را درست جلوه مى‌دهد.

در هر حال حضرت امير عليه السلام مى‌فرمايد: «ما لَبَّسْتُ عَلى نَفسى» تا به حال نشده كه يك امر ناحقى را براى خودم تلبيس كرده باشم و به لباس حق درآورم و تلبيسات ديگران هم نسبت به من كارگر نبوده است و هيچ وقت فريب شيطان را نخورده‌ام.[١]

مقام يقين و بصيرت

اين خيلى مهم است كه شخصيت با عظمتى مانند اميرالمؤمنين عليه السلام كه از مقام يقين و بصيرتِ در دين، برخوردار است هيچ وقت فريب نفس اماره را نخورد و هيچ چيز نتواند او را از حق منصرف كند و تبليغات پر زرق و برق هم نتواند او را بفريبد.

ايمان و يقين براى انسان شجاعت مى‌آورد و شخص را به مقامات و درجات عاليه مى‌رساند و انسان را به خود مطمئن مى‌كند و در اين حال هيچ چيز نمى‌تواند او را شكست دهد. مرحوم مجلسى مى‌نويسد: شب عاشورا سيدالشّهدا عليه السلام جاها و مقامات اصحاب و فرزندان خود را در بهشت به ايشان نشان داد و قصرها و نعمت‌هاى بهشتى را مشاهده كردند و بر يقين ايشان افزوده شد. از اين جهت روز عاشورا احساس درد نيزه و شمشير و تير نمى‌كردند و در مقدم داشتن شهادت عجله مى‌كردند.[٢]

[١]. براى توضيح معنى تلبيس و تسويل نفس، مراجعه شود به شرح دعاى ابوحمزۀ ثمالى، اثر مرحوم آيت اللّه ايزدى.

[٢]. منتهى الآمال، ج ١، باب مكالمات سيد الشهداء عليه السلام.