شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٣ - عدالت و توسعه و آسايش

بسيارى از بنى اميه و دوستانش داد بدون اينكه زحمتى در جنگ كشيده باشند[١].

وسعت عدالت و تنگى ستم

«فاِنَّ فى العَدلِ سَعَةً وَ مَنْ ضاقَ عَلَيه العَدلُ فَالجَورُ عَلَيه اضيقُ‌!» (به راستى در عدالت وسعتى است و هر كس عدالت بر او تنگ باشد جور و ظلم براى او تنگ‌تر است.)

ابن ابى الحديد اين خطبه را از عبداللّه بن عباس با مقدارى تغيير و اضافات اين‌گونه نقل مى‌كند: اِنّ علياً خَطَبَ فى الْيومِ الثّانِى مِنْ بِيْعَتِه بِالْمَدينةِ فقال:

على عليه السلام روز دوّم بيعتشان در مدينه خطبه خواندند و فرمودند:

«اَلا انّ كلَّ قطيعة اَقطَعَها عثمان و كلّ مالٍ اَعطاه من مالِ اللّه فهو مردودٌ فى بيت المال، فانّ الحقَّ القديم، لا يُبطِلُهُ شىءٌ‌...»[٢](آگاه باشيد هر قطيعه و هر مالى را كه از بيت المال عثمان به اشخاص غير مستحق داده است برگردانده مى‌شود به بيت المال زيرا كه حق قديم و گذشته را چيزى باطل نمى‌كند).

اين جملۀ جالبى است. مى‌فرمايد چيزى كه به ناحق به ديگران داده شده مشمول مرور زمان قرار نمى‌گيرد و نمى‌شود گفت با برگرداندن آن، همه چيز به هم مى‌ريزد و يا مشكل است و غير ذلك، بلكه ناحق بايد به حق برگردد و در استرداد بيت المال، گذشت و مسامحه معنى ندارد.

عدالت و توسعه و آسايش

«فانّ فى العدلِ سَعَة» بعد از آن حضرت عدل را علت برگرداندن بخشش‌هاى عثمان، به بيت المال ذكر مى‌كند و مى‌فرمايد: (در عدالت وسعت است و مردم در آن آسايش دارند). چون نظم

[١]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج ١، ص ٢٦٩.

[٢]. شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج ١، ص ٢٦٩.