شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٨٠ - حكومت و مسئوليت

بسم اللّه‌الرّحمن الرحيم

درس يازدهم:

حضرت على عليه السلام در ادامۀ خطبۀ سوّم مى‌فرمايد:

«بلى! واللّه لقد سَمِعوها و وَعَوها و لكنّهم حُلِيَتِ الدّنيا فى اعينهم، وراقهم زبرجها» بله، به خداوند سوگند اين آيه[١] را شنيده‌اند و به خاطر سپرده‌اند و ليكن آنها (ناكثين، قاسطين و مارقين) دنيا در نظرشان زيبا جلوه داده شده و زيور دنيا آنها را فريفته و به شگفتى واداشته است.

كلمۀ «بلى» حرف ردع و ابطال است. چون حضرت اوّل فرمود: گويا (جنگ افروزان جنگ جمل و صفين و نهروان) كلام خدا را نشنيده‌اند كه مى‌فرمايد: (تِلْكَ اَلدّارُ اَلْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي اَلْأَرْضِ وَ لا فَساداً). حالا اينجا مى‌فرمايد: نه اينطور نيست كه نشنيده باشند بلكه حتماً شنيده‌اند و به خاطر هم سپرده‌اند ولى زرق و برق دنيا و طمع به مال دنيا و رياست، اينها را به عجب و غرور و تكبّر واداشته است و نمى‌گذارد حقايق را ببيند و به سخن خدا عمل كنند.

حكومت و مسئوليت

«امّا والّذى فلق الحبّة و برأ النسمة لو لا حضور الحاضر و قيام الحجة بوجود الناصر و ما اخذ اللّهُ على العلماءِ اَنْ لا يقارّوا على كظّة ظالمٍ و لا سغب مظلومٍ لألقيتُ حبلها على غاربها و لسقيتُ آخِرها بكأسِ اوّلها».

(آگاه باشيد! قسم[٢] به خدايى كه دانه را شكافت و روح[٣] انسان‌ها و حيوانات را

[١]. قصص (٢٨)، ٨٣.

[٢]. «واو» در والّذى واو قسم است.

[٣]. نَسَمَة از مادۀ نسيم است و روح از مادّه ريح. فلاسفه مى‌گويند حيات و نفس انسان از روح بخارى بوجود مى‌آيد و روح را نَسَمَة گويند چون به واسطه نسيم و روح بخارى بوجود مى‌آيد. حاجى سبزوارى مى‌فرمايد از خلطِ كثيفِ خون اعضاى بدن بوجود مى‌آيد و از لطيفِ آن، روح بخارى. وقتى خون از كبد به قلب مى‌رسد و تقسيم مى‌شود يك قسم آن به تمام بدن گردش مى‌كند تا هر جزئى از بدن تحليل رفته جاى آن قرار گيرد و بخش ديگر به شكل بخار و ابر در آمده و به سوى مغز مى‌رود. منظومۀ حكمت غرر فى القوى الحيوانيه، ص ٢٩٨. البته اين مطلب تا حدودى با كشفيات امروز مطابق نيست.