شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٢٠ - ذكر خير و لسان صدق

انسان بهتر از مال و ثروتى قرار مى‌دهد كه از شخص به جا مى‌ماند و ديگران به ارث مى‌برند.

خداوند از قول حضرت ابراهيم عليه السلام مى‌فرمايد: (رَبِّ هَبْ لِي حُكْماً وَ أَلْحِقْنِي بِالصّالِحِينَ * وَ اِجْعَلْ لِي لِسانَ صِدْقٍ فِي اَلْآخِرِينَ‌)؛[١]پروردگارا! به من فرمانروايى (يا دانش) عطا كن و مرا به صالحان ملحق كن و در آيندگان برايم ذكر خير قرار ده. خواستۀ حضرت ابراهيم عليه السلام از خداوند در ضمن درخواست‌هاى ديگر، اين است كه نام نيكش بعد از او بماند و مردم هميشه از او به خير و نيكى ياد كنند. به قول سعدى:

دولت جاويد يافت هر كه نكونام زيست كز عقبش ذكر خير زنده كند نام را[٢]

خداوند در سورۀ مريم خبر از برآورده شدن خواستۀ حضرت ابراهيم عليه السلام مى‌دهد و مى‌فرمايد: (وَ وَهَبْنا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنا وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا)؛[٣]از رحمت خود آنها ابراهيم و اسحق و يعقوب عليهم السلام را بهره‌مند ساختيم و آوازۀ نيكو ناميشان را بلند ساختيم.

نام نيكى گر بماند ز آدمى به كزو ماند سراى زرنگار

و منها: «أَلَا لَا يَعْدِلَنَّ أَحَدُكُمْ عَنِ الْقَرَابَةِ يَرَى بِهَا الْخَصَاصَةَ‌، أَنْ يَسُدَّهَا بِالَّذِي لَا يَزِيدُهُ إِنْ أَمْسَكَهُ‌، وَ لَا يَنْقُصُهُ إِنْ أَهْلَكَهُ‌» و از اين خطبه است اين سخن: (آگاه باشيد! نبايد رو بگرداند يكى از شما از خويشاوند، هنگامى كه در او فقر و حاجت شديد مى‌بيند، رو نگرداند، از اينكه حاجت و نياز خويشان را برآورده كند، به مالى كه مى‌بيند، نمى‌افزايد آن را اگر از بخشش آن خوددارى كند و آن را كم نمى‌كند، اگر بذل و بخشش كند).

منظور از «خصاصه» نياز شديد است كه حضرت مى‌فرمايد اگر خويشان در زندگى نيازمند به كمك مالى بودند شايسته است از احسان و كمك به آنها دريغ نشود و طورى تقويت شوند كه نياز و نقص مالى آنها برطرف شود با اين ديد كه شخص

[١]. شعراء (٢٦)، ٨٣ و ٨٤.

[٢]. گلستان سعدى، ديباچه.

[٣]. مريم (١٩)، ٥٠.