شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩٩ - امتحان سنجش ايمان

امتحان سنجش ايمان

يك غرض و هدف ديگرى از امتحان اين است كه وزنۀ اجتماعى هر كسى معلوم شود و به اين معنى كه آيا به اين شخص در اجتماع چقدر بايد به او اعتنا كرد. مثلاً يك عده‌اى خيلى ادعاى ايمان مى‌كنند، ولى بعضى از آنها منافق هستند. آن وقت حوادثى پيش مى‌آيد و آنهايى كه منافق هستند نفاق آنها مشخص مى‌شود و آنهايى هم كه مخلص هستند اخلاص آنها معلوم مى‌گردد. خداوند در قرآن مى‌فرمايد: (ما كانَ اَللّهُ لِيَذَرَ اَلْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّى يَمِيزَ اَلْخَبِيثَ مِنَ اَلطَّيِّبِ‌)؛[١]چنين نبود كه خداوند مؤمنان را به همان گونه كه شما هستيد واگذار كند، مگر آنكه ناپاك را از پاك جدا سازد.

صحنه‌هاى امتحان براى تميز خالص از ناخالص و خوب از بد است. مثل اينكه ما كاه و گندم را مى‌شناسيم ولى به وسيلۀ غربال آن را حركت مى‌دهيم و كاه كه سبك است باد آن را مى‌برد و گندم‌ها مى‌ماند، اين كار تميز كردن است. خدا هم مى‌فرمايد خبيث را از طيّب جدا مى‌كنيم. پس يكى از هدف‌هاى امتحان تميز مؤمن و خالص از منافق است. چون اهل ادعا زياد هستند و بايد صحنۀ امتحان پيش بيايد تا خوب و بد از يكديگر تميز داده شوند. به قول شاعر:

خوش بود گر محک تجربه آيد به ميان تا سيه رو شود آنكس كه در او غِش باشد

حوادث پيش مى‌آيد آن وقت آنها كه نفاق دارند سيه رو مى‌شوند و آنها كه اخلاص و واقعيت دارند رو سفيد مى‌گردند.

«و لَيَسْبِقَنَّ سابِقون كانوُا قَصَّروا وَلَيُقَصِّرَنَّ سَبّاقون كانوا سَبَقُوا» (سبقت خواهند گرفت - در دفاع از اسلام - كسانى كه بعد از رحلت پيامبر در حقّ من كوتاهى كردند و خواهند كرد. كسانى كه از سابقين در اسلام بوده‌اند).

[١]. آل عمران (٣)، ١٧٩.