شكيبا پيروزى را از دست نمى‌دهد هر چند زمان آن را طولانى كند). به اخنف گفتند شما پيرمرد ضعيفى هستى و روزه تو را از بين مى‌برد، در جواب گفت: «من روزه را براى روزى كه شرّ آن طولانى است ذخيره مى‌كنم «و اِنَّ الصَّبرَ عَلى طاعة اللّه اهوَنُ من الصّبر على عذاب اللّه»[١](و همانا صبر بر اطاعت خدا آسان‌تر از صبر عذاب الهى است).

جابرابن عبداللّه مى‌گويد: از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم سؤال شد: ايمان چيست‌؟ فرمودند:

«الصّبر والسّماحة»[٢](حقيقت ايمان صبر و بخشندگى و بلند نظرى است).

خداوند مى‌فرمايد: (وَ ما يُلَقّاها إِلاّ ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ‌)؛[٣]كسى كه داراى صبر است، داراى حظّ و بهرۀ عظيم است؛ (فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ اَلْأُمُورِ)؛[٤]و صبر از امورى است كه عزم و اراده لازم دارد.

اميرالمؤمنين على عليه السلام در اين قسمت از خطبه مى‌فرمايد صبر و انتظار فرج و برطرف شدن مشكلات براى كسى كه تهى دست است و از جهت مادى فقير است اما از لحاظ معنوى پاك و مبرّاى از خيانت است، يكى از دو نيكى را در پى دارد: ١. رحلت و رسيدن به لقاى پروردگار و نعمت‌هاى فروان بهشت؛ ٢. زندگى توأم با ديندارى و مال و ثروت و قوم و عشيره‌اى كه به دين و اعتقاد و شخصيت الهى او آسيبى نرساند.

«وَ إِنَّ الْمَالَ وَ الْبَنِينَ حَرْثُ الدُّنْيَا، وَ الْعَمَلَ الصَّالِحَ حَرْثُ الآْخِرَةِ‌، وَ قَدْ يَجْمَعُهُمَا اللَّهُ تَعَالَى لِأَقْوَامٍ‌، فَاحْذَرُوا مِنَ اللَّهِ مَا حَذَّرَكُمْ مِنْ نَفْسِهِ‌، وَاخْشَوْهُ خَشْيَةً لَيْسَتْ بِتَعْذِيرٍ» (به راستى ثروت و فرزندان، كِشت دنيا و كردار شايسته زراعت آخرت است و گاهى پروردگار توانا اين دو را براى اقوامى فراهم مى‌آورد يعنى هم از دنيا بهره مى‌برند هم از آخرت، پس پرهيز كنيد از آنچه خداوند شما را از آن دور داشته و از خداوند بترسيد، آنچنان ترسى كه در آن احتياج به عذرخواهى نيست).

خداوند دربارۀ حضرت ابراهيم عليه السلام مى‌فرمايد: (وَ آتَيْناهُ أَجْرَهُ فِي اَلدُّنْيا وَ إِنَّهُ فِي اَلْآخِرَةِ لَمِنَ‌

[١]. همان، ص ٣٢٢.

[٢]. همان، ص ٣٢٢.

[٣]. فصّلت (٤١)، ٣٥.

[٤]. آل عمران (٣)، ١٨٦.