شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٤٦٧ - درس چهل و هشتم خطب&#١٧٢٨ سى و هشتم

و گرفتار اوهام و هواى نفس نمى‌شود و اگر قلب تيره و كور باشد به باطل و هواى نفس مى‌افتد.

امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «اِنَّ الْاُمور ثَلاثة اَمْرٌ بيّنٌ رُشده فَيُتّبع و امرٌ بَيِّنٌ غَيّه فَيُجْتَنَبُ و اَمْرُ مُشْكِلٌ يُرَدُّ عِلمُه اِلى اللّه وَ رَسُوله» (كارها سه بخش است، [١]. كارى كه هدايت آن روشن است پس پيروى مى‌شود و [٢]. كارى كه گمراهيش معلوم است پس اجتناب مى‌شود و [٣]. كارى كه مشكل است و حق و باطل هدايت و ضلالتش روشن نيست كه علمش به خدا و رسول رد مى‌شود و نبايد اقدام كرد و بايد با استفاده از اسلام و قرآن و سنّت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فهميد حكمش چيست١.

امام صادق عليه السلام در اين حديث مى‌فرمايد: براى فهم حقيقتِ چيزى كه شبيه حق است و شُبهه دارد، بايد رجوع شود به راسخين در علم كه حُسن تدبير وجَودَةِ ذهن دارند براى فهم حقيقت زيرا عقل‌هايشان از پرده‌هاى حس آزاد است، و نفوسشان منور به نور يقين است و در پيمودن راه مستقيم از نور نبوت و ولايت استفاده مى‌كنند، لذا حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: «فَاَمّا اَولياء اللّه فَضِيائُهُم فِيها الْيَقينَ وَ دَلِيلُهُم سَمْتُ الْهُدى» اولياى خدا نورشان در - شبهات كه حق و باطلش معلوم نيست - چشمِ يقين و راهنمايشان، هدايت است. حضرت على عليه السلام در اينجا با استشهاد به قرآن كريم مى‌فرمايد:

(فَمَنِ اِتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى‌)؛٢هر كس از اطاعتم پيروى كند نه گمراه مى‌شود و نه تيره بخت.

آيات ديگرى به همين مضمون وجود دارد. از جمله مى‌فرمايد: (أَ وَ مَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي اَلنّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي اَلظُّلُماتِ لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها)؛٣آيا كسى كه مرده (دل) بود و زنده‌اش كرديم و از براى او نورى پديد آورديم، تا در پرتو آن نور در ميان مردم راه برود،

[١]. منهاج البراعة، ج ٤، ص ١٦٧.

[٢]. طه (٢٠)، ١٢٣.

[٣]. انعام (٦)، ١٢٢.