شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٦٤ - فضيلت جهاد

«فَلَوْ أَنَّ امْرَأً مُسْلِماً مَاتَ مِنْ بَعْدِ هَذَا أَسَفاً، مَا كَانَ بِهِ مَلُوماً، بَلْ كَانَ بِهِ عِنْدِي جَدِيراً» (پس اگر مرد مسلمانى بعد از اين (واقعۀ اسفناك و حزن آور) از اندوه بميرد ملامتى بر او نيست، بلكه در نزد من به مردن سزاوار است).

«فَيا عَجَباً عَجَباً! واللّهِ يُميتُ القَلبَ و يُجلِبُ الهَمَّ (مِن) اِجتماعُ هؤلاءِ القَومِ على باطِلِهِم، و تَفَرُّقِكُم عَن حَقِّكُم! فَقُبْحاً لَكُم و تَرَحاً، حين صِرتُم غَرَضاً يُرْمى‌» (اى بسا جاى شگفتى است، به خدا سوگند همدستى اين قوم (معاويه و لشگريانش) با اينكه بر باطلند و جدايى و تفرقه شما با اينكه حقّيد، قلب را مى‌ميراند و غم و اندوه را فراهم مى‌آورد، پس روهايتان زشت و دلهايتان غمين باشد، وقتى هدف تير آنها قرار گرفته‌ايد).

«يُغَارُ عَلَيْكُمْ وَ لَا تُغِيرُونَ؟ وَ تُغْزَوْنَ وَ لَا تَغْزُونَ؟ وَ يُعْصَى اللَّهُ وَ تَرْضَوْنَ؟ فَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِالسَّيْرِ إِلَيْهِمْ فِي أَيَّامِ الْحَرِّ (الصّيف) قُلْتُمْ‌: هَذِهِ حَمَارَّةُ الْقَيْظِ، أَمْهِلْنَا يُسَبَّخْ عَنَّا الْحَرُّ، وَ إِذَا أَمَرْتُكُمْ بِالسَّيْرِ إِلَيْهِمْ فِي الشِّتَاءِ‌، قُلْتُمْ هَذِهِ صَبَارَّةُ الْقُرِّ، أَمْهِلْنَا يَنْسَلِخْ عَنَّا الْبَرْدُ؛ كُلُّ هَذَا فِرَاراً مِنَ الْحَرِّ وَ الْقُرِّ؛ فَإِذَا كُنْتُمْ مِنَ الْحَرِّ وَ الْقُرِّ تَفِرُّونَ‌؛ فَأَنْتُمْ وَ اللَّهِ مِنَ السَّيْفِ أَفَرُّ!» (مال شما به غارت برده مى‌شود و شما [به تلافى] غارت نمى‌كنيد؟ با شما جنگ مى‌شود و جنگ نمى‌كنيد؟ خداوند معصيت مى‌شود و شما راضى هستيد؟ وقتى در تابستان به شما امر مى‌كنم حركت كنيد به سوى لشكر معاويه، مى‌گوييد الان وقت شدت گرماى تابستان است، ما را مهلت بده تا گرما از ما فروكش كند، و وقتى شما را در زمستان دستور مى‌دهم به طرف آنها