شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٩٠ - لباس دين

همان طور كه قبلاً در شرح خطبۀ سوم در درس دهم گفته شد، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم طبق روايت ام سلمه، از مقاتله على عليه السلام با سه طايفۀ ناكثين و قاسطين و مارقين خبر داده بود و از طرفى خود حضرت على عليه السلام نيز با فراست و بينش دقيقى كه داشت، افراد را خوب مى‌شناخت و پيش بينى عهد شكنى و وقوع جنگ جمل را، مى‌نمود.

و نيز قبلاً در خطبۀ شقشقيّه در درس دهم بيان شد طلحه و زبير خدمت اميرالمؤمنين عليه السلام رسيدند كه براى انجام عمره اجازه بگيرند. حضرت در جوابشان فرمود شما ارادۀ عمره نداريد. و با اينكه قسم خوردند فرمود: «انّما تريدان الغدرة و نكث البيعة[١]... شما قصد مكر و حيله و بيعت شكنى (برپايى جنگ جمل) را داريد». و وقتى از پيش حضرت رفتند حضرت فرمودند: اينها را نخواهيد ديد مگر در فتنه‌اى كه در آن به جنگ و قتال مى‌پردازند.[٢]

لباس دين

«ستر عنكم جلباب الدّين[٣]»

(لباس دين مرا از شما پوشانده است).

«جلباب» يعنى چيزى كه سرتاسر بدن را مى‌پوشاند و كمى كوچكتر از چادر است.

حضرت دين را تشبيه به لباس فرموده‌اند و «جلباب» را براى دين استعاره آورده‌اند به جهت شباهت زيادى كه با هم دارند. زيرا همانطور كه لباس بدن را از سرما و گرما حفظ مى‌كند، احكام دين نيز از انجام كارهاى خلاف مانع و حجاب مى‌شود.

در تفسير اين جمله دو احتمال داده شده. يكى احتمال از شيخ محمد عبده شارح نهج البلاغه است كه مى‌گويد: حضرت مى‌خواهد به امثال طلحه و زبير بفرمايد: چون

[١]. منهاج البراعة، ج ٣، ص ١٢٦ و ١٢٧.

[٢]. همان.

[٣]. «جِلبابُ الدّين» از قبيل اضافه مشبه به، به مشبه است كه در اصل «اَلدّينُ جِلْبابٌ‌» بوده است و حضرت دين را تشبيه فرموده‌اند به جلباب يعنى پوشش. كلمۀ جلباب را براى دين استعاره آورده‌اند و اين نوعى استعمال مجازى است و هر جا معناى مجازى به معنى حقيقى شباهت زيادى داشت استعاره به كار مى‌رود.