شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٥٢ - ثبات قدم و ايستادگى در جنگ

خود را محكم بگير. خداوند در قرآن كريم در مورد ظالمان مى‌فرمايد: (يَوْمَ يَعَضُّ اَلظّالِمُ عَلى يَدَيْهِ‌)؛[١]روزى را به ياد آور كه ظالم (كسى كه به خود يا ديگران ستم كرده) بر دو دست خود گاز مى‌گيرد. به خاطر ناراحتى و حسرت و ندامت از اعمال و گذشتۀ خود، در قيامت به دست خود گاز مى‌گيرد.

«ناجِذ» در لغت به سه معنى گفته شده: ١. دندان آسيايى آخر (دندان عقل)؛ [٢]. همۀ دندان‌ها؛ ٣. بين دندان نيش و دندان‌هاى آسيايى كه ضواحك نام دارند و موقع خنديدن ظاهر مى‌شوند.

مى‌فرمايد هنگام جنگ در ميدان نبرد دندانهايت را روى هم فشار بده، همانطور كه هنگام گاز گرفتن آنها را به هم با شدّت فشار مى‌دهى و روى هم مى‌گذارى.

اين حالت از لحاظ روحى، دو اثر دارد، يكى براى خود انسان مؤثر است و لرزش و اضطراب را برطرف مى‌كند و دشمن هم به ضعف انسان پى نمى‌برد، مثل حالت سرما كه اگر دندان‌ها را روى هم فشار ندهيم دائماً به هم مى‌خورند و انسان كنترل خود را از دست مى‌دهد و رعشه پيدا مى‌كند. اثر دوم اينكه نشانۀ غضب انسان و شدت عصبانيت او در مقابل دشمن است. كه وقتى اين حالت را در انسان مشاهده كرد مى‌ترسد.

خاصيت ديگر فشار دادن دندان‌ها، اين است كه اثر شمشير و ضربۀ دشمن را بر روى مغز كمتر مى‌كند، چون استخوان‌هاى سر شدّت پيدا مى‌كند و محكم‌تر مى‌شود.

در يكى از خطبه‌ها حضرت به جنگجويان مى‌فرمايد:

«وَ عضُّوا عَلَى النَّواجذِ فانّه اَنْبى لِلسُّيوفَ عنِ الْهام»٢(دندان‌هاى خود را روى هم فشار دهيد و آنها را روى هم محكم نگه داريد، زيرا كه اين كار سبب مى‌شود تأثير شمشير را به مغز كمتر كند).

[١]. فرقان (٢٥)، ٢٧.

[٢]. نهج البلاغه، خطبۀ ٦٦.