به همان نسبت که خرابی به بار میآورند باعث ابتکار و اختراع هم میشوند، چون در جنگها انسانها در فشار قرار میگیرند و با تمام قوا تلاش و تکاپو میکنند و در نتیجه چیزهایی را کشف میکنند که در حالت طبیعی سالها وقت لازم داشت. همچنین محطیهایی که زندگی در آنها دشوار است و اسباب معیشت کمتر است، مردمش زیرکتر و فعالتر بار میآیند.

ولی در عین اینکه [نیازها] نقش عمدهای در پیشرفت دارد، نمیتوان آن را یگانه عامل به شمار آورد و عطش روحی انسان را به دورپروازی و اوج گرفتن نادیده گرفت، بلکه علت را باید همین دانست و نیازها را سرعتبخش و اهرم. یکی از دانشمندان قرن دوازدهم میلادی به نام راجر بیکن که از شاگردان مکتب اسپانیاست و از کسانی است که حلقه واسط بین تمدن اسلام و اروپا به شمار میرود و خیلی هم خودش را مدیون مسلمانها میداند و برای ابن هیثم و امثال او خیلی احترام قائل است، و او را از پیشروان فکر جدید در دوره رنسانس میداند، این شخص در آن زمان پیشبینی میکرد که انسان میتواند در هوا مانند مرغان پرواز کند و تمام اقیانوسها را طی نماید، میتواند از دور مکالمه کند و امثال اینها. این آدم در آن زمان که زمینه مادی برای این امور نبود این چیزها را پیشبینی میکرد و اظهار نیاز میکرد و انسانهای دیگر را برای رسیدن به این امور تحریک میکرد. پس نمیشود گفت پیشرفتها و اکتشافها صرفا معلول نیازهای مادی است.

تحلیل فلسفی تکامل

مسأله مهم دیگر که در آینده در مورد مسأله اساسیای که ما با اینها داریم مفید واقع خواهد شد، مسأله تحلیل فلسفی تکامل است.

تکامل در دو معنی و در دو مورد نزدیک به یکدیگر به کار میرود و تفکیک نکردن ایندو از یکدیگر سبب اشتباهات بزرگ میشود.

یک معنای تکامل این است که شئ حرکت میکند و وجود ناقص آن تبدیل به وجود کامل میشود، مثل بچه که بزرگ میشود. تکامل واقعی همین است، که حرکتی در درون شئ متکامل رخ داده و واقعا تحول به معنای واقعی کلمه به وجود آمده است که البته این هم باز دو جور است، یکی تکامل فردی، دیگری تکامل نوعی داروینی که