مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٥ - شناخت آیه ای

است احیاناً صورتهای دیگری را میبیند. این است که میگوییم ذهن به منزله یک آینه سهبعدی است (اگر این تعبیر ناقص نباشد)؛ اگر آینهها دوبعدی هستند ذهن سهبعدی است، و اگر آینه سه بعد را نشان میدهد ذهن چهار بعد را نشان میدهد؛ نه تنها توسعه و تعمیم میدهد، و نه تنها به طور افقی پیشروی میکند، به طور عمودی و عمقی نیز نفوذ مینماید.

شناخت آیه ای

این نوع شناخت تعقّلی همان است که قرآن از آن تعبیر به «آیه» کرده است، مانند این آیه که در قرآن آمده است:«و من ایاته خلق السّموات و الارض و اختلاف السنتکم و الوانکم» [١] و یا این آیه شریفه:«و من ایاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها و جعل بینکم مودّة و رحمة» [٢]. قرآن تمام عالم طبیعت را یکسره آیه و نشانه برای شناخت ماوراء طبیعت میخواند. این تعبیر قرآن است. ما باید ببینیم آیا این آیه بودن منحصر به شناخت ماوراء الطبیعه است؟ منحصر به شناخت خداست؟ یا نه، در خود طبیعت هم این «شناخت آیهای» (شناخت بعد پنجمی ذهن) نمونه دارد. اگر در خود طبیعت نمونه نداشته باشد ممکن است قبولش برای ذهن انسان کمی مشکل باشد، ولی وقتی ببینیم در خود طبیعت نمونه دارد- یعنی بسیاری از شناختهای ما از خود طبیعت، شناخت آیهای است، شناختی است که به بعد پنجم ذهن مربوط میشود، شناختی است که به بعدی مربوط میشود که با آن بعد شناختی ذهن است که ما خدا را میشناسیم، با آن بعد شناختی ذهن است که ما به وجود روح اعتقاد و ایمان کامل پیدا میکنیم، به عالم ماوراء الطبیعه اعتقاد پیدا میکنیم، به غیب اعتقاد پیدا میکنیم و به معنا و معنویت اعتقاد پیدا میکنیم- دیگر این مسأله که طبیعت آیه و نشانه ماوراء الطبیعه است، برای ما بسیار آسان خواهد شد.

مطلبی که جلسه اول عرض کردم که ایدئولوژیها براساس جهانبینیها، و جهانبینیها براساس جهانشناسیها، و جهانشناسیها براساس