مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣٩ - طرح مسأله

فصل سوم : فلسفه مارکسی، فلسفه پراکسیس

بخش یکم : پراکسیس، فلسفه عمل

طرح مسأله

در صفحات قبل دیدیم که مارکسیسم معتقد است که تاریخ را مبارزات طبقاتی به وجود آورده و تاریخ محصول مبارزات طبقاتی است. تا اینجا قضیه شکل جبری و خود به خودی دارد یعنی ما به تاریخ به عنوان یک واقعیت موجود، واقعیتی که جریانی داشته و این جریان یک علل اصلی داشته است نگاه کردهایم و ریشه تحولات تاریخی را تحولات اقتصادی و ماهیت مبارزات اجتماعی را مبارزات طبقاتی دانستهایم و در حقیقت تاریخ را محصول عمل و کار ولو کار تجسم یافته (ابزار تولید) انگاشتهایم نه محصول اندیشه.

در اینجا قهراً یک مسأله دیگر همیشه مطرح است و آن اینکه چگونه باید در این راه کوشش کرد. مسأله در ابتدا به این شکل مطرح است که آیا اصلا جایی برای طرح این سؤال که «چگونه باید کوشش کرد؟» باقی است یا نه؟ زیرا «چگونه باید کوشش کرد؟» در واقع نوعی تکلیف و وظیفه است و تکلیف و وظیفه فرع اختیار و آزادی و نوعی اصالت اندیشه است و اگر [تاریخ] مبتنی بر جبر مطلق باشد دیگر نمیتوان از «چه باید کرد» و «چه نباید کرد» سخن گفت، زیرا بنا بر این فلسفه آنچه انجام میگیرد