صغری و کبری وجود دارد و نتیجه به منزله فرزند آنها وجود دارد. ولی در ظرف خارج هیچکدام از اینها وجود ندارد. با اینکه ما با اینها مسائل خارج را نتیجهگیری میکنیم ولی در دنیای خارج خود اینها وجود ندارند. اصلا فکر بر محور معقولات ثانیه فلسفی میچرخد و حال آنکه آنچه انعکاس مستقیم خارج است، فقط معقولات اوّلی (ماهیات) است.

مارکسیستها بنای سخنشان بر این است که همه اینها انعکاس خارج است. آنها بین معقولات اولیه و ثانیه فرق نمیگذارند؛ حتی در فلسفه کانت و هگل هم بین معقولات اولی و ثانیه فرق گذاشته نشده است و حال آنکه فرق میان معقولات اولی و معقولات ثانیه (منطقی و فلسفی) از اهم مسائل است. هگل که اساساً دنیای دیگری دارد و نزد او معقولات اولی و ثانوی و ذهن و خارج همه و همه یک چیز است. اما اینها (مارکسیستها) که مبنای هگل را قبول ندارند، از راه انعکاس مستقیم خارج به ذهن، وارد شدهاند، بعد میخواهند یک نوع تطابق بین ذهن و خارج قائل باشند. قطعاً تطابق نیست. فرضا ما برای ذهن نوعی جدل و نبرد قائل باشیم و در خارج هم نبرد و جدال وجود داشته باشد، ایندو قطعاً یکی نیستند و جدل ذهن عین انعکاس خارج نیست. مثلًا اگر در ذهن ما دو مطلب در برابر یکدیگر قرار میگیرند مثل برهان خلف مثلًا که میگوییم «این شئ چنین است، اگر چنین نباشد نقیض آن باید صادق باشد، و اگر نقیضش کاذب است پس قطعا خودش باید صادق باشد» در اینجا که فکرها در برابر یکدیگر قرار میگیرند و نوعی برخورد واقع میشود، آیا در خارج چنین چیزی واقع میشود که شیئی در برابر شیئی واقع میشود و در پایان عمل خلف صورت میپذیرد؟ نه، در خارج که چنین چیزی نیست [١].

[١]. سؤال:

در خارج هم ما گاهی معقولات اولی را در حال برخورد با یکدیگر در نظر میگیریم و همین برخورد خارج است که به ذهن منتقل میشود، پس بازهم برخوردهای ذهنی منشأ خارجی دارد و ممکن نیست که نداشته باشد؟

جواب: معقولات اولیه که ماهیات موجود هستند بدون شک همان طور که هستند در ذهن ما منتقل میشوند. اگر میان اشیاء در خارج تضاد و برخوردی باشد، آن تضاد و برخورد هم در ذهن ما منعکس میشود، ولی صحبت این است که ما چیز دیگری هم در ذهنمان داریم که تفکر است، در تفکر هم نوعی تضاد و برخورد میان عناصر فکری برقرار میشود، میخواهیم ببینیم آیا آن تضاد و دیالکتیکی که در فکر برقرار میشود و مجادلهای که در فکر میان عناصر فکری برقرار میشود عین انعکاس تضادهایی است که در خارج برقرار میشود؟ نه، این عین آن نیست، به این معنی عین آن نیست که ماهیات اشیاء که در ذهن منعکس میشوند با همه خصلتها و خواصشان و از آن