مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٥ - اصالت وجود

٢٠. اثبات اینکه «النفس فی وحدتها کل القوی».

٢١. اثبات اینکه «کلّی» به نحو تعالی است نه صرف تجرید و انتزاع.

٢٢. اثبات معاد جسمانی.

اصالت وجود

اصالت وجود به مفهومی که در فلسفه ملا صدرا مطرح است، به معنی این است که هر ممکن الوجودی مرکب از دو حیثیت است: حیثیت وجود، حیثیت ماهیت؛ و الزاما یکی از ایندو باید حقیقی و واقعی و منشأ آثار بوده باشد و دیگری اعتباری و انتزاعی ذهن؛ و از این دو حیثیت آنچه اصیل است «وجود» است و «ماهیت» اعتباری است؛ از این دو حیثیت، حیثیت وجود، اصلی و حیثیت ماهیت اعتباری است.

چنانکه در اصول فلسفه جلد سوم گفتهایم، مسائل وجود و یا وجود شناسی (انتولوژی) در فلسفه اسلام تطور و تنوع یافته است. از دوازده مسأله اصلی وجود فقط دو سه مسأله، آن هم نه چندان مهم، در دوره قبل از اسلام مطرح بوده است، مثل بداهت وجود، اشتراک معنوی وجود؛ و در آنجا گفتهایم اول کسی که این مسأله را به شکل دورانی طرح کرد؛ یعنی به این شکل طرح کرد که در هر ممکن الوجود یکی از دو حیثیت باید اصیل و دیگری باید اعتباری باشد، میر داماد است، ولی میر داماد اصالت ماهیت را انتخاب کرد. صدرالمتألهین برخلاف استادش میر داماد اصالت وجود را انتخاب کرد و از زمان او تا عصر ما هر وارد در فلسفهای آمده، این را انتخاب کرده است. تنها لاهیجی صاحب شوارق است که از آن عدول کرده است. البته افراد غیر وارد و غیر صاحب نظر بودهاند که از اصالت ماهیت دفاع کردهاند، مثل آنچه مرحوم شیخ محمد صالح مازندرانی معروف به علامه سمنانی گفته است. به هر حال اول کسی که اصالت وجود را به شکل حکیمانه مبرهن ساخت صدرالمتألهین است. این مسأله به شکلهای دیگر سابقه دارد.

عرفا (تا آنجا که ما اطلاع داریم از زمان محیی الدین به بعد) مسأله اصیل بودن