مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦١٩ - مادی گرایی تاریخی نگرش تاریخی اقتصاد

حتمیت تاریخ حتمیت اقتصادی نیست و همین جور که یک فرد انسان، یک موجود مرکبی است از اصالتهای مختلف مادی و غیر مادی، قهراً جامعه انسان از نظر نهادها و تاریخ انسان از نظر نیروی محرکه یک بافت مرکبی است از بافتهای مختلف که هیچکدام فرع دیگری نیست و هر یک برای خودش اصالت دارد. البته هیچ کس منکر این مطلب نیست که اقتصاد در تاریخ بشر تأثیر دارد، و این حرف غلطی است که کسی بگوید اقتصاد هیچکاره است. اگر نگوییم که در زندگانی بشر اقتصاد قویترین عاملهاست، لااقل یکی از عوامل مؤثر هست. «من لا معاش له لا معاد له» اشاره به همین حقیقت است. در قدیم تعبیراتی را که در متون قدیم در این زمینه آمده بود، چون با ذوق مردم جور در نمیآمد مطرح نمیکردند چون بیشتر زهدگرا بودند و به معاد توجه داشتند نه به معاش.

مثلًا در کلمات حضرت رسول (ص) یا حضرت امیر (ع) که اینهمه درباره زهد سخن گفته باز میبینید کلماتی از قبیل «یا بنی انّی اخاف علیک الفقر فاستعذ باللّه منه، فانّ الفقر منقصة للدّین، مدهشة للعقل، داعیة للمقت» [١] وجود دارد، یعنی فقر دین آدم را از آدم میگیرد، عقل آدم را از آدم میگیرد، آبروی آدم را هم در جامعه میریزد، مردم میگویند: «بیعرضه نانش را هم نمیتواند در بیاورد». در کافی چقدر روایت از پیغمبر (ص) درباره «خبز» [٢] نقل کرده است که میفرمود: «اللّهمّ بارک لنا فی الخبز، لولا الخبز ماصلّینا ولا صمنا و لا تصدّقنا و لا ...» [٣].

مادی گرایی تاریخی : نگرش تاریخی اقتصاد

دیدیم که آندره پییتر در ابتدای بخش دوم کتاب در مورد مادیگرایی تاریخی این تعبیر را به کار برد که:

«مادیگرایی تاریخی در عین حال یک برداشت اقتصادی از تاریخ و یک برداشت تاریخی از اقتصاد است.»