دیگری مطلبی بر آن بیفزاید یا چیزی را از آن حذف کند و مسائلی را بگوید که روح مؤلّف به کلی از آن بیخبر باشد؛ مثل کتابهای شعری ما؛ معلوم نیست که حافظ بیچاره شعرهای اولی که گفته چه بوده است. هر کسی که خواسته شعری بگوید دیده که اگر به نام خودش باشد احدی گوش نمیکند، برداشته یک «حافظا» آخرش گذاشته و در [دیوان] حافظ خودش نوشته است. با چه زحمتی باید به دست آورد که حافظ اصلی کیست و الحاقیها کدام است. خیام در همه عمرش شاعر نبوده، یعنی حرفهاش شعر نبوده ولی ذوق شعری خیلی عالی و بالایی داشته است؛ مرد حکیمی است، مرد ریاضیدانی است، مرد موحّدی است و اهل توحید است؛ به یک واسطه شاگرد بوعلی است و همیشه از خود و بوعلی به عنوان «من و معلّمم» یاد میکند. این همه شعرهای پوچ از خیام نقل میکنند [در حالی که] او در ردّ این مسائل- همینها که راجع به فلسفه خلقت، تکلیف و فلسفه حرمت و غیره در شعرهایش هست- رساله دارد که شورویها و مصریها چاپ کردهاند. میگویند در همه عمرش فقط شانزده رباعی گفته است. مرد با ذوقی بوده و گاهی شعر میگفته (مثل بوعلی که گاهی شعر میگفته). شاعر هم وقتی ذوق شعریاش گل میکند یا سربهسر این میگذارد یا سربهسر آن. بالأخره شعر است؛ زبان شعر غیر از زبان حکمت است، غیر از زبان علم است. حال ببینید در این رباعیات که به نام خیام است چه حرفها که وجود ندارد. این را میگویند «دسّ»، میگویند «تحریف». قرآن چه زیبا تعریف کرده است! میگوید: ای انسان! تو یک کتابی، در این کتاب حرف غلط ننویس، یعنی درست بنویس، هر جا که شناخت تو صحیح است [بنویس]، هر حرف غلطی بر لوح نفس خودت ثبت کنی به این کتاب خیانت کردهای، هرچه لغو و چرند و مزخرف یاد بگیری که نه به درد دنیایت میخورد و نه به درد آخرتت [به این کتاب خیانت کردهای] و قد خاب من دسّیها. قرآن میگوید حیف این جان تو نیست که شعرهای فروغ فرخزاد را در فکر خودت راه بدهی؟ قد افلح من زکیها و قد خاب من دسّیها هر دروغی که در ذهنت بیاید و هر خلافی که فکرش را بکنی، به این کتاب خیانت کردهای. ای انسان! خیانت نکن، به جان خودت سوگند، به اعتدال روح خودت سوگند که رستگاری تو در پاک نگهداشتن این جان، و بدبختی تو در آلوده کردن آن است.

پس قرآن این ابزار را هم مثل آن [دو ابزاری] که قبلًا عرض کردیم به رسمیت میشناسد اما هرگز مثل یک صوفی، مثل یک عارف (البته همه عرفا اینطور نیستند،