مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٥ - ادلّه وجود ذهنی

ادلّه وجود ذهنی

١. در اسفار یک دلیل از راه تصور معدومات ذکر کرده و البتّه واضح است که این راه فقط وجود صورتی را در عقل اثبات میکند ولی مطابقت ماهوی را ثابت نمیکند بلکه در مطابقت ماهوی صورت «عدم» با حقیقت عدم اشکالی هست که در خود کتاب متعرض شده. آری اگر تنها نظر به وجود صورت باشد (در مقابل قول اضافه) و وحدت ماهوی از راه علم ثابت شود، اشکالی نخواهد بود.

٢. دلیل دوم این است:

«انا نحکم علی أشیاء لا وجود لها فی الخارج أصلا بأحکام ثبوتیة صادقة، و کذا نحکم علی ما له وجود و لکن لا نقتصر فی الحکم علی ما وجد منه بل نحکم حکما شاملا ...»

بر این دلیل سه ایراد ذکر کرده و ایراد اولش که وارد مینماید و مورد قبول هم هست این است که این قضایا فعلیه خارجیه نیست بلکه حقیقیه تقدیریه است و حکم به این نحو، وجود موضوع را تقدیراً لازم دارد نه فعلًا.

این اشکال را از این راه نیز که ما گفتهایم میتوان تقویت کرد که یک مقدمه این دلیل قاعده فرعیه است و قاعده فرعیه ایجاب میکند وجود موضوع را در ظرف اتصاف موضوع به محمول نه در هر ظرفی که واقع شود (و این خود اشکال مستقلی