مجموعه آثار ط-صدرا

جلد سیزدهم

مقدّمه

فهرست مطالب

مقالات فلسفی

اصالت روح

قرآن و مسأله ای از حیات

توحید و تکامل

پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی

مقام فلسفی ابوریحان

ابوریحان یا بوعلی؟

پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی (1)

چرا فلک بی وزن است؟

بوعلی و قانون جبر در حرکت

به چه دلیل آسمان کون و فساد نمی پذیرد؟

جهات ششگانه

جزء لا یتجزّی

پرسشهای فلسفی ابوریحان از بوعلی (2)

معنی عقل بالقوه چیست؟

اما نظریه فنای قوه خیال و هر قوه دیگر غیر از قوه عاقله

آیا عقل فعال منفعل هم هست؟

آیا قوه عاقله بسیط کامل نیست؟

چگونه عقل صور خیالیه را مطالعه می کند؟

چه فرقی هست میان عروض معقولات و عروض وجود و وحدت؟

تجرد نفس

چه برهانی بر تجرد عقول فعّاله هست؟

اصل تضاد در فلسفه اسلامی

تضاد و تصادم اساس تکاملها

نقش تضاد در ترکیب

تعریف دیالکتیک سازش تناقضها

نظریه فلاسفه اسلامی در تحلیل مفهوم « شدن »

الف وحدت هستی و نیستی در « شدن » و « صیرورت »

عدم به اعتبار اصلی نفس الامریت ندارد

اعتبار دوم عدم

ب نقش تضاد در تغییر و حرکت و تکامل

نظریه اول ناسازگاریها امری عرضی و سطحی است

نظریه دوم نابجا بودن تضادها و کمال مطلوب نبودن جهان

نظریه سوم اصیل بودن ناسازگاریها و مؤثر بودن آنها در تکامل

ناسازگاریها منشأ تنوع، تکامل، ترکیب، زیبایی و اعتلا هستند

توضیح نقش مثبت تضادها

سازگاری ( میل ترکیبی ) در عین ناسازگاری

تضاد، زمینه ساز حرکت

بحث حرکت

تعمیم قوه و فعل در اعراض اشیاء

حرکت در فلسفه جدید غرب

جریان اندیشه تضاد و حرکت در شرق و غرب

علت « رسیدن » نه علت « رساندن »

توجیه حرکت در مغرب زمین

توضیح جهان از راه ضرورت منطقی

دیالکتیک؛ سیر از دلیل به نتیجه در ذهن و عین

ایرادهای نظریه هگل

شاگردان هگل

روابط فلسفه و عرفان

مسأله علیت

نظریه « خلق جدید » عرفا

فلسفه اسلامی پیش از ملا صدرا

فلسفه اسلامی از میر داماد تا عصر حاضر

حکمت صدر المتألّهین

اصالت وجود

وحدت وجود

وجود ذهنی

امکان فقری

مناط احتیاج به علت

نحوه ارتباط معلول به علت

حرکت جوهری

رابطه ثابت با متغیر

فلسفه ملا صدرا

تکامل بشر در رهایی از شرایط مادی است

ارتباط جهان بینی با ایدئولوژی

اصالت وجود

بحث حرکت

اصل « ماده و صورت » و تکامل

مسأله اتحاد نفس و بدن

مسأله کلیات

مسأله اتحاد عاقل و معقول

وجود ذهنی

حقیقت علم چیست؟ علم از اقسام وجود است

ارزش و اعتبار علم

تنها راه به سوی رئالیسم

تاریخچه بحث وجود ذهنی

سهم عرفا، حکما و متکلمین در مسأله سهم قدما

مواضعی که حکمای اسلامی این بحث را مطرح کرده اند

تردید در مدعای حکما توسط میر سید شریف

نظریه لاهیجی

نظریه صدرالمتألهین

سهم متکلمین ( نقش تخریبی )

سهم عرفا

نظر شیخ اشراق

اقوال وجود ذهنی

نظر ماهوی

نظریه « اضافه » اشعری

نظر فخر رازی

اصول اقوال درباره حقیقت علم

ادلّه وجود ذهنی

خدا و جهان دیگر

علاقه مندی بشر به این موضوع

طرح مسئله خدا و جهان دیگر

یک مثال ساده

یادداشتهای مقاله توحید

ادلّه توحید

دلیل اولی که حاجی در منظومه ذکر می کند این است که

برهان دوم

مسئله شناخت

امکان شناخت

رابطه ایدئولوژی و جهان بینی

ریشه اختلاف جهان بینی ها

اهمیت و قدمت مسأله شناخت

امکان شناخت

پیرهون و امکان شناخت

شک غزالی

دکارت و مسئله شناخت

پاسخ شبهه پیرهون

زیان آورترین تحریف تاریخ

قرآن و داستان آدم

دعوت قرآن به شناخت

ابزارهای شناخت

حس، ابزار لازم برای شناخت

نقش قوه عاقله در شناخت

نظر قرآن درباره ابزار شناخت

لغت « شکر » در قرآن

ابزار دل ( تزکیه نفس )

تمثیل مولوی

منابع شناخت

طبیعت، منبعی برای شناخت

عقل و دل دو منبع دیگر شناخت

نظر قرآن در مورد منبع « دل »

نمونه یکی بودن مجاهده درونی و بیرونی

قرآن و جدا نبودن درون گرایی و برون گرایی

توصیف علی ( ع ) از « عارف »

تاریخ، منبع دیگر شناخت

فلسفه تاریخ در قرآن

مراحل و درجات شناخت

نظریات مبتنی بر یک مرحله ای بودن شناخت

مکانیزم شناخت عرفانی

نظریات کانت و هگل

نظریه اسپنسر

نظریه طرفداران ماتریالیسم دیالکتیک

مراحل شناخت از نظر فلاسفه اسلامی

شناخت حسی و ویژگیهای آن

شناخت عقلی و گستردگی آن

مکانیسم تعمیم شناخت حسی

تبدیل شناخت سطحی به شناخت منطقی

نظریه مارکسیسم و منتهی شدن آن به ایده آلیسم

نظر راسل

نظر بوعلی و خواجه نصیر

نظر فیلیسین شاله

شناخت آیه ای

تشبیه ذهن به آینه

تعصّب، سدّ راه شناخت

تفاوتهای آینه و ذهن

1 انعکاس معانی

2 خطایابی

3 خودآگاهی

4 تعمیم

5 تعمیق

شناخت آیه ای

روان ناخودآگاه و شناخت آیه ای

دو خصوصیت حوزه روان ناخودآگاه

« پنهانهای روان انسان » در قرآن و دعای کمیل

نظریه فروید

نظریه یونگ

مسئله تلقین

روان ناخودآگاه و اثبات اصالت روح

کشف روان ناخودآگاه و « شناخت آیه ای »

مقایسه شناخت ابراهیم ( ع ) و شناخت روانکاوان

شناخت حقیقی

تعریف « حقیقت » از نظر علمای قدیم و اشکالات مطرح شده

تعاریف دیگر « حقیقت »

رابطه « حق » و « مفید » در امور جزئی و کلی

نظر قرآن درباره تلازم « مفید » و « حقیقت » در امور کلّی

تعریف سوم حقیقت

نظریه چهارم

اتهام به علمای اسلامی

آیا عمل کلید اندیشه است یا معیار آن

بررسی تعاریف حقیقت منطق عمل

وجه شبه « اجماع از نظر اهل سنّت » و نظریه اگوست کنت

رد نظریه اگوست کنت

ردّ نظریه نسبی بودن حقیقت

منشأ این اشتباه

فرق « ملاک شناخت » و « معیار شناخت »

شناخت « خودمعیار »

نظر منطق ارسطو در باب تجربه

معیار شناخت از نظر منطق جدید

تأثیر « منطق عمل » در عقاید مذهبی

اشکالات وارد بر « منطق عمل »

اشکال سوم

سخن راسل درباره « منطق عمل »

دو مثال دیگر

اشکالات وارد بر « منطق عمل »

خلاصه اشکالات منطق عمل

اشکال دوم

اشکال سوم

« موفقیت در عمل » در نهج البلاغه

آیا پیشرفت مسیحیت دلیل حقانیت آن است؟

جریان « عمل گرایی » و « فایده گرایی »

آیا عمل، تنها کلید شناخت است؟

« انسان فطری » و « انسان مکتسب »

نقدی بر مارکسیسم

علل گرایش به مارکسیسم

علل پیدایش مارکسیسم - محیط واقعیتها و محیط افکار

ماتریالیسم تاریخی، ابتکار مارکس

جوهر مکتب مارکس

قسمت اول فلسفه مارکسی

فصل نخست فلسفه مارکسی - فلسفه جدلی

بخش یکم مفهوم جدل

فلسفه جدلی یا منطق مارکس

دو نوع استدلال

منطق صورت و منطق ماده

جدل، فلسفه پیشرفت

مسئله شرور

تضاد درونی اشیاء

مارکس و فلسفه هگل

جدل، منطق نیروها

بخش دوم مکانیزم جدل

1 مکانیسم اندیشه

2 مکانیسم عمل

فصل دوم فلسفه مارکسی - فلسفه مادی گرا

بخش اول

از خود بیگانگی

دو استفاده اساسی مارکس از فوئرباخ

خداناگرایی نوین

فرا گذشتن از فوئرباخ مادی گرایی جدلی

مادی گرایی و تحول

وجوه تباین منطق دیالکتیک با اصول اسلامی

« از خود بیگانگی » فوئرباخ تا « ماتریالیسم تاریخی » مارکس از مادی گرایی فلسفی به مادی گرایی اقتصادی

یک پیشگام موئیزهس و از خود بیگانگی بشر

آورده خاص مارکس

نظر مارکس و فوئرباخ نسبت به انسان

بخش دوم مادی گرایی تاریخی

مادی گرایی تاریخی نگرش تاریخی اقتصاد

آیا جامعه واقعیت و حیات دارد؟

جامعه یک موجود تک حیاتی است یا چند حیاتی؟

نظریات دیگر در مورد فلسفه تاریخ

ماتریالیسم دیالکتیک تاریخی و مبارزه طبقاتی

فصل سوم فلسفه مارکسی، فلسفه پراکسیس

بخش یکم پراکسیس، فلسفه عمل

طرح مسأله

تاریخچه پراکسیس

مارکسیسم و مسأله پراکسیس

تعارض « تعهد انسان » با « جبر تاریخ » در فلسفه مارکسیسم

« امر بین الامرین » در فلسفه مارکسیسم

بخش دوم پراکسیس و بشرگرایی کار

تأثیر عمل در نظر معارف اسلامی

مسأله عادت

ماهیت ملکات روحی

1 فلسفه « بودن » و فلسفه « شدن »

تاریخچه بحث حرکت

جاودانگی حقیقت

2 جاودانگی حقیقت

آیا حقیقت متحول و متکامل است؟

ریشه اعتقاد به موقت بودن، نسبی بودن و تکامل حقیقت

3 جاودانگی اصول اخلاقی

علت تفکیک حقیقت و اخلاق

شباهت نظریه علامه طباطبائی با نظریه راسل

اعتبار استخدام

« باید » های ثابت و « باید » های متغیر

آیا بایدهای کلّی وجود دارد؟

توجیه « باید » های کلی

توجیه اول

توجیه دوم

توجیه سوم

4 آیا فلسفه « بودن » خردگراست و فلسفه « شدن » طبیعت گرا؟

5 تکامل

الف تکامل و مسأله پوچی

راه دیگر برای رهایی از یأس

نظری به کتاب « جدال با مدعی »

ب مفهوم تکامل

تکامل به معنی افزایش امکانات

نقدی بر کتاب « زمینه جامعه شناسی »

مسأله فطرت

توجیه تکامل اجتماعی انسان از نظر مارکسیسم

تحلیل فلسفی تکامل

دو روش مطالعه در جامعه شناسی

طراحی و مهندسی اجتماع

تکامل اجتماعی

دلائل منکرین تکامل

راز انحطاط و تعالی جامعه ها

رد نظریه منکرین تکامل

اشکال دیگر

6 اصول دیالکتیک

چرا اصول دیالکتیک را « منطق » می نامند؟

لغت « دیالکتیک »

تاریخچه کلمه « دیالکتیک »

مفهوم « دیالکتیک »

الف اصل تضاد

اقسام تقابل

بحث تقابل از مسائل منطق است یا فلسفه؟

تعریف تضاد

تضادها و شرور

اجتماع وجود و عدم در حرکت

مسأله تناقض

حرکت و غیریت

تحلیل مفهوم « نفی » در حرکت

طرح علمی مسأله تضاد

تفاوت مقام ثبوت و مقام اثبات

وجوه اشتباه هگل از نظر ما

تضاد به معنی تصادم

نظریه اول نظریه ثنوی

نظریه دوم نظریه ارسطو

نظریه سوم نظریه خلاقیت تضادها

ب اصل حرکت

تاریخچه مسأله حرکت

نظریه ذیمقراطیس

نظریه ارسطو

نظریه صدر المتألّهین

نظر فلاسفه غرب

دیالکتیک از نظر هگل

ایرادات وارد بر نظریه هگل

مارکسیستها و مسأله شناخت

مبدأ میل

نیاز حرکت به محرک

محرک اول

تفسیر مراحل سه گانه « تز و آنتی تز و سنتز »

تفسیر اول ترکیب تز و آنتی تز

تفسیر دوم نفی در نفی

فهرستها

فهرست آیات قرآن کریم

فهرست احادیث

فهرست اشعار عربی

فهرست اشعار فارسی

فهرست اسامی اشخاص

فهرست اسامی کتب، نشریات، مقالات

مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٦ - نقدی بر مارکسیسم

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة