در محرم ١٣٩٨ برابر با آذر ١٣٥٦ در «کانون توحید» تهران و در جمعی که اغلب دانشجو بودهاند ایراد شده و پس از شهادت استاد تنظیم و منتشر شده است. این سخنرانیها در زمانی نزدیک به آغاز نهضت اسلامی و در حالی ایراد شده که استاد مطهری ممنوع المنبر بودهاند، و سرانجام نیز توسط پلیس شاه تعطیل و موجب بازداشت ایشان گردید؛ و البته انتخاب موضوع «شناخت» توسط استاد بیجهت نبوده است؛ در آن زمان تبلیغات مارکسیستی باعث شده بود که عدهای از جوانان مسلمان گرایشات مارکسیستی پیدا کنند و برخی یک مکتب التقاطی پدید آورده بودند که هم از اسلام داشت و هم از مارکسیسم؛ باطن و هسته آن مارکسیسم بود و ظاهر و پوسته آن اسلام؛ و مسأله شناخت از اولین مسائلی بود که به آن میپرداختند و احیاناً درباره آن کتاب منتشر میکردند. از قضا این سخنرانیهای استاد شهید تأثیر زیادی بر آن جوّ مسموم داشت و نوارهای آن دست به دست میگشت و تا حد زیادی تبلیغات مذکور را خنثی نمود.

بخش سوم (نقدی بر مارکسیسم) فراهم آمده از حدود چهل و پنج جلسه بحث درباره فلسفه مارکسیسم است که در سالهای ١٣٥٥ و ١٣٥٦ هجری شمسی در شهر مقدس قم و در یک جمع خصوصی از طلاب ایراد شده است. این بحثها شامل دو قسمت است: قسمت اول، سیری است در فلسفه مارکسیسم که بر اساس کتاب مارکس و مارکسیسم (نوشته آندره پییتر، ترجمه شجاع الدین ضیائیان، از انتشارات دانشگاه تهران) انجام شده است. در این قسمت نقد و بررسی فلسفه مارکسیسم مورد نظر نبوده بلکه تنها آشنا شدن با دیدگاههای فلسفه مارکسیسم مورد توجه بوده است؛ با این حال گاهی نیز به نقد و بررسی اجمالی نظریات مارکسیسم پرداخته شده است. در این قسمت، سیر بحث مطابق فصل بندی کتاب مارکس و مارکسیسم پیش رفته است و البته همه بخشهای فصول کتاب مذکور مورد بررسی قرار نگرفته، بلکه بخشهایی انتخاب شده است. این قسمت تا صفحه ٦٧٠ را شامل میشود. قسمت دوم مشتمل بر نقد و بررسی مسائل گوناگون مارکسیسم و بیان اختلاف نظرهای اسلام و مارکسیسم درباره این مسائل است.

بخش «نقدی بر مارکسیسم» تنظیم شده تقریرات یکی از حاضرین در آن جلسات میباشد، لذا در برخی موارد ممکن است عین کلام استاد نباشد و احیاناً در موارد نادر نارسا باشد، که این کمبود ناشی از فقدان نوارهای این درسهاست. با این حال کتاب نقدی بر مارکسیسم دارای نکات بدیع فراوان و حاکی از دقت نظر و نکتهسنجی استاد شهید در مسائل فلسفی است و میتوان آن را نوعی فلسفه تطبیقی دانست و شاید کیفیت نامناسب چاپهای قبلی این کتاب، مانع از ظهور این خصوصیت بوده است.

از جناب آقای محمد کوکب که مسؤولیت تصحیح چاپی و نظارت بر انجام کار