بگوید مثلًا این تخمی که کاشتم تا یک هفته دیگر بیرون میآید و بعد چه وضعی پیدا میکند، و نظایر این پیشبینیها. مدعی هستند که ماتریالیسم تاریخی علاوه بر اینکه گذشته را خوب تفسیر میکند آینده را هم خوب پیشبینی میکند. البته معلوم است که اینها یک مشت ادعاست، به دلیل اینکه خود مارکس نتوانست اوضاع جهان را پیشبینی کند و پیشبینیهایش غلط از آب درآمد. در همین کتاب هم مینویسد پیشبینیهای مارکس غلط از آب درآمد. مارکس پیشبینی کرده بود که سرمایهداری منقلب میشود به سوسیالیزم و تا این مراحل طی نشود امکان ندارد سوسیالیسم به وجود بیاید و به سوسیالیستهایی که میخواستند نه بر اساس این مراحل به سوسیالیسم برسند، میگفت سوسیالیزم آنها سوسیالیزم تخیلی است و لهذا بر اساس نظر او کشور باید به مرحله صنعتی برسد و بعد این صنعتی شدن روز به روز رشد کند و در درون همین صنعتی شدن است که طبقه پرولتر به وجود میآید و بعد در اثر بحرانهایی که به وجود میآید سرمایهدار مجبور میشود بر سود خودش بیفزاید و مزد کارگر را کم کند و همین منشأ انقلاب میشود، پس باید از همین راه به سوسیالیزم رسید. پیشبینی میکرد که انگلستان و فرانسه اولین کشورهایی هستند که به سوسیالیزم میرسند که هنوز هم نرسیدهاند [١]. علاوه بر این، کشورهایی به سوسیالیزم رسیدند بدون اینکه این مراحل را طی کنند؛ که بعد لنین و امثال او آمدند خیلی حرفهای مارکس را اصلاح کردند. خود شوروی، قبل از کمونیزم به مرحله صنعتی نرسیده بود، بلکه تازه به این مرحله رسیده است. چین کی این مراحل را طی کرد؟ الآن اکثر کشورهای سوسیالیست بدون طی مراحل، یکباره به سوسیالیزم رسیدهاند و دنیای کمونیسم هم قبول دارد که اینها سوسیالیست هستند.

آمریکا به عالیترین مراحل سرمایهداری رسیده است و سوسیالیست هم نشده و خودش را نگهداری کرده است؛ یعنی آنچه که آنها پیشبینی میکردند غلط از آب درآمد، یعنی نمیتوانست وضع صنعت را پیشبینی کند که به حالی درمیآید که میتواند با آن بحرانهایی که او گفت مبارزه کند و بدون اینکه فشاری بر کارگر بیاورد سود خودش را تأمین کند (چنانکه در آمریکا چنین شد). کارگر آمریکا از مرفهترین

[١]. سؤال: این، اشتباه در مصداق است.

جواب: اصلا پیشبینی یعنی تعیین مصداق.