مطلقا شايبه ريا در او نمى‌بود اين سرور از براى او حاصل نمى‌شد.و اطلاع كسى بر عبادت او و عدم اطلاع بر آن،نزد او يكسان مى‌بود.و دل خالى از جميع شوائب ريا آن است كه:تفاوتى نزد او نباشد ميان آنكه انسانى بر عبادت او مطلع شود يا چارپائى.و مادامى كه فرق ميان اين دو بيابد،از توقّع تعظيم و احترام خالى نخواهد بود.و اين توقّع اگر چه موجب فساد عمل يا كمى ثواب آن نشود امّا نفس را هلاك مى‌كند.و اگر آن تعظيم نيز به عمل آيد بسا باشد كه موجب كمى اجر گردد.

همچنان كه از حضرت امير المؤمنين-عليه السّلام-مروى است كه:«خداى-تعالى- در روز قيامت به قرآن خوانان خواهد فرمود كه:آيا در دنيا چيزها را به شما ارزان نفروختند؟آيا ابتدا به سلام بر شما نكردند؟آيا قضاى حوايج شما را ننمودند؟پس امروز شما ثوابى نداريد و در دنيا به ثواب خود رسيده‌ايد». [١]

و اين در صورتى بود كه خود،اظهار آن عبادت را نكرده باشد.اما اگر خود اظهار آن را كرده باشد بدون قصد صحيحى پس بعضى از علما مى‌گويند كه:از ثواب آن عبادت چيزى كم نمى‌شود اگر چه به جهت آن اظهارى كه به قصد ريا كرده معصيتى از براى او حاصل باشد.

و بعضى ديگر گفته‌اند كه:علاوه بر معصيت،ثواب آن عبادت نيز نقصان مى‌يابد.و مقتضاى بعضى از اخبار نيز اين است.

اما اگر در اظهار آن،قصد صحيحى داشته باشد مانند ترغيب مردم به عمل خير،يا نحو آن،باكى در اظهار آن نيست،بلكه بسا باشد كه اظهار آن افضل باشد.به شرطى كه مطلقا شايبه ريائى در آن نباشد.و مفسده ديگر هم بر آن مترتّب نگردد،مثل هتك آبروى فقيرى در اظهار تصدق.و اگر چنين نباشد و محتمل احتمال ريا باشد،زنهار،كه پيرامون اظهار آن نگردد.و اين موضع خطر و محل لغزش است،چون خلوص نيّت از جميع شوايب ريا در اظهار عمل ميسّر نيست مگر از براى ارباب نفوس قدسيّه و صاحبان قلوب قويّه.و بسيارى از اهل علم و عمل هستند كه:خود را خالى از ريا پندارند و در مقام اظهار اعمال خود بر مى‌آيند و حال اينكه شيطان ايشان را فريفته و به هلاكت انداخته.

و بدان كه:همچنان كه اظهار عمل به قصد صحيح ضرر ندارد و از ثواب عمل چيزى كم نمى‌كند همچنين فرح و سرور و شكفتگى و انبساط از بروز عمل،و اطلاع مردم بر آن بعد از آنكه خود،آن را پنهان بجا آورده باشد هرگاه به جهت صحيحى باشد در آن باكى نيست،زيرا مى‌تواند شد كه از كسى عمل نيكى در خفا صادر گردد و چون پروردگار،آن را ظاهر سازد شاد شود،به واسطه آنكه از آن،لطف خدا را نسبت به

[١] محجة البيضاء،ج ٦،ص ١٦٣.و احياء العلوم،ج ٣،ص ٢٦٤.