و قناعت گفتيم،و آنچه در علاج طول امل بيايد نمود.و اگر جمع مال به جهت اولاد و فرزندان باشد اين نيست مگر از بى‌اعتقادى و بى‌خردى،زيرا كه:پروردگارى كه اولاد را آفريده روزى نيز به جهت ايشان مقرّر كرده است.

يكى طفل دندان برآورده بود پدر سر به فكرت فرو برده بود
كه من نان و برگ از كجا آرمش مروت نباشد كه بگذارمش
چو بيچاره گفت اين سخن پيش جفت نگر تا زن او را چه مردانه گفت
مخور گول ابليس تا جان دهد هر آن كس كه دندان دهد نان دهد
تواناست آخر خداوند روز كه روزى رساند تو چندان مسوز
ديده عبرت بگشاى و بنگر چقدر كسان كه در طفلى پدر از سر ايشان رفته،و هيچ مالى به جهت ايشان نگذاشته با وجود اين،بسيار حال و ثروت ايشان از كسانى كه اموال بسيار از پدر به جهت ايشان مانده بهتر و بيشتر است.كم كسى را مى‌بينيم كه آنچه دارد به واسطه ارث پدر بوده باشد.و حال اينكه فرزند اگر صالح و پرهيزكار بوده باشد خداوند به نيكوتر وجهى كفايت و كارسازى او را بكند.و اگر فاسق و تبه روزگار باشد، آن مالى را كه تو به زحمت و تصديع جمع كرده‌اى و نخورده‌اى صرف لهو و لعب و معصيت خدا خواهد نمود.و مظلمۀ او عايد تو خواهد شد.

فصل:چگونگى مصرف مال

چون مذمّت بخل را دانستى.و معالجه آن را شناختى.و فضيلت صفت سخاوت را يافتى و دانستى كه:آن حد وسط ميان بخل و اسراف است و آن عبارت است از:صرف كردن مال در مصرفى كه واجب يا مستحسن باشد.بدان كه:مصرف واجب،يا مستحسن اعم از اين است كه واجب يا مستحسن شرعى باشد يا در طريقۀ مروّت و عرف و عادت لازم،يا مستحسن باشد.

پس سخى كسى است كه:هر مصرفى را كه ترك آن شرعا مذموم،يا در نزد عقلا به حسب تعارف قبيح باشد مضايقه نكند و مال را به آن مصرف برساند،كه اگر يكى از آنها را مضايقه داشته باشد بخيل خواهد بود.گو آنكه واجب شرعى را ترك كند بخيل‌تر باشد.و مصارفى كه از شرع رسيده و در شريعت مقرّر شده،معيّن و مضبوط،و اما آنچه به حسب عادت و عرف لازم،و ترك آن در نزد ارباب دولت عقل قبيح است نسبت به احوال و اشخاص و اوقات مختلف مى‌شود،زيرا كه:مى‌بينيم كه بعضى رفتارها در اخراجات از غنى و صاحب دولت،قبيح است كه از فقرا قبيح نيست.و آنچه در مضايقه كردن از خويش و قوم خود قبيح است،در اجنبى،آن قبح را ندارد.آنچه از