مخالفت نفس امّاره و شيطان كند باقى نمى‌ماند.و از اين جهت دل او تاريك و سياه مى‌شود.و گرفتگى و افسردگى در آن هم مى‌رسد.و قساوت آن را فرا مى‌گيرد.و تاريكى گناهان بر آن متراكم ميشود.و بالكليّه نور ايمان از آن بر طرف مى‌شود.

پس چون سكرات مرگ در رسد،و بر او ظاهر شود كه:حال بايد از دنيا مفارقت كند،و آنچه محبوب اوست از مال و فرزند،همه را ترك كند،و اين فعل را از خدا مى‌داند،لهذا آن قليل دوستى خدا هم كه باقى مانده تمام مى‌شود.بلكه مبدّل به بغض و انكار مى‌گردد،زيرا كه چنان مى‌داند كه:خدا ميان او و ميان مال و فرزند و اهل و عيال و ساير آنچه دوست دارد جدائى افكنده است.و دوستى بسيار هم با خدا ندارد كه به قضاى او راضى باشد.پس در دل او انكار و كراهت،بلكه بغض و عداوت داخل مى‌شود.چنانكه هرگاه كسى يكى از فرزندان خود را اندك دوستى داشته باشد و مالى داشته باشد،كه در نزد او از آن فرزند عزيزتر باشد و آن فرزند آن مال را تلف كند آن قليل دوستى او به عداوت مبدّل مى‌شود.

پس هر گاه چنين كسى در حالت انكار و بغض بميرد بر سوء خاتمه مرده است،و وارد خواهد شد بر خدا مانند بنده گريختۀ خشمناكى كه او را به قهر گرفته باشند و به نزد مولاى خود برند.

پس بر هر كسى لازم است كه سعى كند كه دوستى خدا بر دل او غالب باشد و هيچ چيز را از او دوست‌تر نداشته باشد تا در وقت مردن از اين قسم سوء خاتمه نجات يابد.

و حق-سبحانه و تعالى-به اين قسم سوء خاتمه در كتاب كريم اشاره فرموده‌اند كه:

« قُلْ إِنْ كٰانَ آبٰاؤُكُمْ وَ أَبْنٰاؤُكُمْ وَ إِخْوٰانُكُمْ وَ أَزْوٰاجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوٰالٌ اقْتَرَفْتُمُوهٰا وَ تِجٰارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسٰادَهٰا وَ مَسٰاكِنُ تَرْضَوْنَهٰا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهٰادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتّٰى يَأْتِيَ اللّٰهُ بِأَمْرِهِ » [١]يعنى:«بگو به مردمان كه اگر پدران شما و فرزندان شما و برادران شما و زنان شما و اقارب و خويشان شما و مالهايى كه كسب كرده‌ايد،و تجارتى كه از كسادى و ناروائى آن مى‌ترسيد،و خانه‌هايى كه آنها را پسنديده‌ايد،در نزد شما محبوب‌تر است از خدا و رسول خدا و جهاد كردن در راه خدا پس منتظر باشيد تا امر خدا بيايد».

يعنى سكرات مرگ بر شما ظاهر شود،و بيهوشى مرگ شما را فرا گيرد در آن وقت ضرر زيادتى دوستى امور دنيويّه و كمى دوستى خدا و رسول-صلّى اللّه عليه و آله- معلوم خواهد شد.

[١] توبه،(سوره ٩)،آيه ٢٤.