علاوه بر اين‌ها آنكه،اين ملعون بسا باشد كه تلبيس كند و راه حق و باطل را مشتبه نمايد و لشكر خود را به لباس ملك ملبّس سازد و آدمى را به نوعى به مهلكه افكند كه متفطن به آنها نشود.

فصل:مضرات وساوس شيطانى و خواطر نفسانى

چونكه وساوس شيطانيه و خواطر نفسانيه را شناختى و اقسام و علامات و اسباب آن را دانستى،بدان كه ضرر آن عظيم و عاقبت آن وخيم است،و اين حالت از جمله مهلكات عظيمه و حالات رذيله است،و دل را باعث تيرگى و ظلمت،و نفس را موجب افسردگى و كدورت،مانع وصول به سعادت،و مضيع روزگار و اوقات است.چگونه چنين نباشد و حال اينكه سرمايه تحصيل نجات عمر،و آلت تجارت بندگان دل ايشان است.

پس هر نفسى كه بنده دل را به غفلت و بطالت مصروف و از ياد خدا و تحصيل انس به او،يا از فكرى كه موجب زيادتى معرفتى و كسب محبت او باشد بازمانده مغبون،و بضاعت خود را به حيف داده.و آن در صورتى است كه فكر و وسواس آن در امور مباحات باشد و اغلب مردمان چنين نيستند بلكه فكر ايشان در پيدا نمودن راههاى مكر و حيله و شيطنت و خدعه و كيفيت وصول به شهوات و نيل لذات و پيوسته در باطن مشغول منازعه با خصمان و دفع دشمنان بلكه بسيار مى‌شود كه فرض مخالفت و عداوت دوستان خود را نموده و در دل مشغول تنبيه و مواخذه و جواب ايشان مى‌گردند و روز شب خود را صرف مى‌كنند در خيالاتى كه دل را سياه و دين و دنيا را تباه مى‌كند و جميع اقسام خيالات رديه و افكار فاسده خواه در مباح و خواه در غير آن مشترك‌اند در احداث ظلمت در دل و كدورت در نفس و تضييع وقت و ابطال عمر و ليكن در معصيت بودن و مترتب شدن عذاب بر آنها متفاوت‌اند.

پس آنچه تخيل امور مباحه و تفكر در آنها باشد مطلقا گناهى بر آنها مترتب نمى‌شود و اما در امور غير مشروعه پس اگر مجرد تخيل و خطور در دل بى‌اختيار بوده باشد باز مؤاخذه و عقابى بر آن نيست زيرا كه تكليف به امرى كه از تحت اختيار بيرون است جايز نيست و اگر به قصد باشد و دل را به اختيار مشغول امر مباحى نمايد پس اگر خيال اراده آن فعل باشد در دل عازم و مصمم بر بجا آوردن آن شود يا اينكه در دل تأسف خورد بر اينكه چرا فلان معصيت را كه در فلان وقت ميسّر شد نكردم و خيال پشيمانى و ندامت از آن كند عاصى و گناهكار و مستحق مؤاخذه و عقاب خواهد بود اگر چه آن فعل را كه مصمم بر آن شده به جهت مانعى كه رو دهد نكند.

بلى اگر مصمم شود بر آن و ليكن از خوف خدا ترك كند معصيتى نخواهد داشت