است و بيراهه از حد و حصر متجاوز است.پس درهايى كه معبر شيطان است از حساب بيرون،و درى كه راه ملك است منحصر در يكى است.و لشكرى كه راه آن بيشتر،غلبه آن بيشتر و آسان‌تر است.و نيز بر اين مطلب هم در قرآن تصريح شده كه مى‌فرمايد:

«وَ أَنَّ هٰذٰا صِرٰاطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لاٰ تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ » يعنى:«اين يك راه راست است به سوى من،پس آن را متابعت كنيد و راههاى متعدد را متابعت نكنيد تا شما را از راه حق جدا نكند». [١]

و از اين جهت است كه خداوند-سبحانه-از زبان شيطان لعين حكايت مى‌كند:

«لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرٰاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمٰانِهِمْ وَ عَنْ شَمٰائِلِهِمْ » .

يعنى:«ايشان را از راه راست تو باز مى‌دارم و از پيش رو و پس و راست و چپ ايشان در مى‌آيم». [٢]

و به اين سبب روزى حضرت نبوى-صلّى اللّه عليه و آله-از براى اصحاب يك خط كشيدند و فرمودند:اين راه خداست.و بعد از آن خطوط بسيار كشيدند از چپ و راست و فرمودند:اين‌ها راههائى هستند كه به هر راهى شيطانى نشسته و آدمى را به خود مى‌خواند. [٣]

هر طرف غول نواخوان جرس جنبانى‌ست
در ره عشق به هر زمزمه از راه مرو
و با وجود همه اين‌ها،چونكه فهميدن راه راست مشكل و محتاج به راهنمائى حاذق است،به خلاف راههاى باطل كه بر همه كس روشن و واضح است و مع ذلك ميل نفس به باطل اسهل و آسان‌تر است،و انقياد آن از براى حق صعب است.پس درى كه از آن فرشتگان داخل مى‌شوند مسدود و بسته و درهاى شيطان مفتوح است،پس مسكين فرزند آدم كه بايد اين درهاى گشادۀ واضح را سدّ،و يك در پنهان بسته را بگشايد.

صد هزاران دام و دانه است اى خدا ما چو مرغان حريص و بينوا
و به اين اطمينان شيطان گفت: «فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلاّٰ عِبٰادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ » .يعنى:«قسم به عزت تو كه همه فرزندان آدم را گمراه خواهم نمود مگر بندگان مخلص تو را». [٤]

[١] انعام(سورۀ ٦)،آيه ١٥٣.

[٢] اعراف(سورۀ ٧)،آيه ١٦ و ١٧.

[٣] در المنثور،ج ٢،ص ٥٥.

[٤] ص،(سورۀ ٣٨)،آيه ٨٢ و ٨٣.