مشعر ششم: در بيان قاعده بسيط الحقيقه و اثبات مرجعيت حق نسبت به جميع اشيا است، «فهو بوحدته كلّ الأمور لا يغادر صغيرة و لا كبيرة إلّا أحصاها و أحاط بها إلّا ما هو من باب الأعدام و النقائص.»

مشعر هفتم: در بيان علم حق به ذات خود و اثبات آن كه از تعقل ذات خود، همه حقايق وجودى را تعقل مى‌نمايد مى‌باشد، چون حق تعالى بسيط الذات و صرف الحقيقه است. [١]

صدر المتألهين در مسأله علم حق به طور تفصيل بحث كرده و اين مبحث را به طور كامل در كتب خود تحقيق كرده است. اگر انسان بين مباحث علم اسفار و كتب ساير حكما و عرفاى قبل از ملا صدرا در مقام مقايسه برآيد، سعه فكر و قدرت علمى صدر المتألهين در مباحث حكمى برايش آشكار خواهد شد.

ملا صدرا در مسأله علم بارى در اسفار و مبدأ و معاد و شواهد و تفسير قرآن و شرح اصول كافى و ساير كتب و رسايل خود سخن گفته است. او در اين مبحث و ساير مباحث ربوبى در بيان معارف، متفرد است و به جرأت مى‌توان گفت كه از زمان پيدايش فلسفه تاكنون كسى به اين محكمى و درستى مطلب ننوشته است.

[١]ملا صدرا در اين رساله از براى اثبات اتحاد عاقل و معقول و بلكه وحدت و يگانگى هر صورت معلومى با مدرك خود به برهان تضايف تمسك جسته است. اين برهان را صدر المتألهين در اسفار [١] مبحث عقل و معقولات و رساله‌اى مستقل ذكر كرده است.

حكيم سبزوارى و بعضى ديگر از افاضل بر اين برهان مناقشه نموده‌اند. [٢] و برخى ديگر از اعلام هم در صدد تأييد ملا صدرا در تقرير برهان تضايف برآمده‌اند. ما به طور تفصيل در رساله مستقل اتحاد عاقل و معقول و عقل در اين مسأله بحث كرده‌ايم و در اين رساله هم در ص ٢٤٧ تا ٢٦٠ به طور نسبتا مختصر در اين مبحث مطالبى نوشته‌ايم.

[١] . ر. ك: همان، ج ٦، صص ١٦٥- ١٧٤.

[٢] . ر. ك: همان، ص ١٦٨- ١٧٠، تعليقه حكيم سبزوارى- قدس سرّه-؛ شرح المنظومة، قسمت فلسفه، ص ٣٨.