عرفاى شامخ و كمل از صوفيه مثل شيخ عربى و صدر الدين قونوى و ملا عبد الرزاق كاشانى و اتباع و اتراب آنها متعرض بعضى از اين مسائل شده‌اند، ولى اين مطالب به طور متشتت و متفرق در كلمات آنها ذكر شده و با قواعد علمى و عقلى تطبيق نشده است.

ملا صدرا به واسطه تسلط كامل به فلسفه اشراق و مشاء و بررسى در كلمات عرفا و تفكر در كلمات و آيات و روايات وارده از طريق وحى و تنزيل، با حسن ابتكارى كه مخصوص او است، فلسفه اسلامى را به صورت تازه‌اى درآورده و مسائل مهم و غامض فلسفه الهى را تحقيق نموده است.

چون مسأله وجود به منزله روح و پايه و اساس علم الهى و فلسفه كلى مى‌باشد، ملا صدرا در اين رساله مسأله اصالت و وحدت حقيقت وجود را به طور كامل بيان نموده است، در ديباچه اين كتاب يادآور شده است: «چون مسأله وجود، رأس قواعد و قوانين حكميه و پايه و اساس مسائل الهيه است و بسيارى از مسائل مهم فلسفه مثل علم توحيد و علم معاد و حشر أرواح و اجساد و كثيرى از امهات مباحث حكميه كه ما در استنباط و استخراج آن متفرد هستيم، بر آن توقف دارد و هر كه جاهل به معرفت و شناسايى وجود باشد، جهل او، به امهات مطالب و معظمات مسائل سرايت مى‌نمايد و غفلت از اصل حقيقت وجود، منشأ فوت كثيرى از معارف مى‌شود و جاهل به آن از حقايق علم ربوبيات و نبوات و منامات‌

الروح الأمين على قلب من اصطفاه الله و هداه فجعله أوّلا خليفة في العالم الأرضي و زينة للملكوت السفلي، ثم جعله أهلا لعالمه العلوي، و ملكا في ملكوته السماوي، فكلّ من تنوّر بيت قلبه بهذه الأنوار، ارتقى بروحه إلى تلك الدار، و من جحدها أو كفرها فقد أهوى إلى مهبط الأشرار، و مهوى الشياطين و الفجّار، و مثوى المتكبّرين و أصحاب النار.» [١]

[١] . كتاب المشاعر، ص ٣- ٤، چاپ سنگى.