اسفار را براى ما بى‌مقدمه شروع نكرد؛ با اين كه معتقد بود و بارها مى‌فرمود كه شرح منظومه سبزوارى نسخه خلاصه و فرزند كوچك اسفار است، باز اعتقاد داشت كه براى آشنا شدن با اسلوب فكر و طرز انشاى مخصوص صدرالمتألهين لازم است كه قبل از اسفار يكى از مؤلفات مختصر او را بخوانند و به همين منظور ابتدا شرح هدايه او را براى ما درس گفت و بعد از آن، مباحثه اسفار را شروع كرد. وى معتقد بود و مكرر مى‌فرمود كه اسفار را نبايد جزء متون و سطوح فلسفه شمرد و بلكه بايد آن را به منزله درس اجتهادى خارج محسوب داشت، يعنى كسى اهليت خواندن اسفار را دارد كه همه مبادى فلسفه را آموخته و با كلمات حكما و متكلمان و عرفاى اسلامى كاملا آشنا شده و از تحصيل متون و سطوح فلسفه و كلام و عرفان فراغت يافته باشد؛ همانطورى كه در درس خارج فقه شرط است كه از تحصيل سطوح و متون فقه فارغ شده و به درجه اجتهاد رسيده باشند.

شرح فوق را براى آن گفتم كه طلاب به اهميت فلسفه ملا صدرا پى ببرند و براى خواندن تحصيل حكمت متعاليه به خواندن چند ورق شرح منظومه و فرا گرفتن يك مشت الفاظ مهول و عبارات مشعشع بسنده نكنند؛ يكى از علل صعوبت فلسفه ملا صدرا اين است كه قياسات عقلى برهانى با خطابات ذوقى عرفانى هردو در آن به كار رفته و نادر اتفاق مى‌افتد كه هردو قوه برهانى و عرفانى در يك نفر جمع شده باشد.

گروهى هستند كه با مسائل برهانى كه از انواع منطق و رياضى باشد، آشنايى دارند و از قوه درك مطالب ذوقى و خطابى و عرفانى بى‌بهره‌اند و برعكس‌

متوسطات و آخر كار اسفار را نزد آن بزرگوار تحصيل كرده است. [١]

[١] . بعيد به نظر مى‌آيد كه مرحوم خان، ميرزا عبد الجواد و ملا اسماعيل را درك كرده باشد، چون ملا اسماعيل سنه ١٢٨٠ فوت كرده است. احتمال قوى مى‌دهم كه نظر آقاى همايى اين بوده است كه خان شاگرد مرحوم آقا محمد رضا بوده و آقا محمد رضا از تلاميذ ملا اسماعيل و ملا عبد الجواد محسوب مى‌شده است.