بالذات و الأصل القائم به الممكنات قيام الصدور، و الوجود «لا بشرط» و المطلق بلا قيد خاص، هو فعله الساري المعبّر بالنفس الرحماني و نوره الظاهر به العالم، و الوجود المقيّد بالقيد الخاصّ بما هو مقيّد هو من موجودات العالم‌

را از تعينات اصل وجود وجود لا بشرط مقسمى مى‌دانسته‌اند. ما، در رساله هستى از نظر فلسفه و عرفان اين مطلب را كاملا تحقيق نموده‌ايم.

موضوع له لفظ كتاب، به اعتبار آن كه الفاظ، موضوع از براى معانى عام‌اند، مطلق چيزى است كه در آن شى‌ء منتقش و ترسيم مى‌شود، چه آن كه آن شى‌ء كاغذ و لوح ظاهرى باشد يا آن كه الواح و صحايف معنوى بوده باشد، صحيفه، اذهان عالى (عقول طولى و عرضى) يا اذهان سافل و الواح مثالى و مادى بوده باشد، خلاصه آن كه كتاب صورت منقوش را مى‌نامند، نقش از ارقام و حروف كونى و الفاظ و كلمات ظاهرى باشد يا از قبيل ارقام و نقوش معنوى. بنابراين، حقيقت حق تعالى متكلم و جميع صفحات وجودى، كتاب و كلام حق تعالى مى‌باشند. حقيقت كلام و كتاب آن چيزى است كه حاكى از علم متكلم باشد و فرق بين كلام و كتاب اعتبارى است و نقوش و حروف معنوى الهى به اعتبارى كتاب و به اعتبارى كلام حق‌اند. اصل جميع كتب و كلمات الهى مرتبه علم احدى ذاتى جمعى قضائى حق است كه از آن در لسان اهل معرفت به عقل بسيط اجمالى قرآنى حق و حضرت احديت و مقام تعين اول و مرتبه جمع الجمع و برزخ البرازخ و حقيقة الحقايق و حقيقت محمدى صلّى اللّه عليه و آله و مقام افق اعلا و أو أدنى تعبير كرده‌اند. اين كتاب جامع جميع كتب الهى و حقايق وجودى مى‌باشد و حقيقت حق- جل جلاله- در اين مرتبه جميع حقايق را به نحو جمع الجمع «رؤية المفصّل مجملا» شهود مى‌نمايد. اين شهود از اين كه از جميع كثرات منزه است، صافى‌ترين شهود به شمار مى‌رود.

عنقا شكار كس نشود دام باز چين‌

كاين جا هميشه باد به دست است دام را