به خود او دارد. قول به اتحاد عاقل و معقول را از فرفوريوس نقل كرده است.[١]اين قول بدون ذكر دليل از قدماى حكما نقل شده است، اقامه برهان بر اين مطلب و ابطال ادله‌اى كه شيخ و ديگران بر ابطال اتحاد ذكر كرده‌اند، اختصاص به خود ملا صدرا دارد. ما جميع كتب محققان از حكما را كه فلسفه توسط آنها منتشر شده است، به طور كامل بررسى كرديم و به آنچه كه ذكر شد پى‌برديم، صدق مدعاى ما از مطالعه كتب شيخ الرئيس مثل شفا و اشارات و تعليقات و حواشى و شروح بر شفا و اشارات و كتب بهمنيار و لو كرى و ساير اتباع شيخ الرئيس و كتب شيخ الاشراق و شروح و تعليقاتى كه بر كلمات شيخ الاشراق و شرحها و حواشى و تعليقاتى كه بر تجريد نوشته‌اند معلوم مى‌شود. [٢]

در اين كه صدر المتألهين در فلسفه داراى مكتب خاصى است شك و ترديدى نيست، چون فلاسفه قبل از صدر المتألهين بيشتر تابع مكتب مشائين بوده‌اند[٣]و شايد پيرو مكتب اشراق در بين معروفين به حكمت و معرفت كسى را نمى‌توان‌

[١]اين قول را شيخ- قدس سره- از فرفوريوس نقل كرده است. ر. ك: شرح الإشارات، ج ٣، ص ٢٩٥.

[٢]جميع مواردى كه ملا صدرا برهانى را كه بر مدعاى خويش در مسائل اختصاصى خود ذكر مى‌نمايد- مثل ادله بر اصالت وجود، ادله بر حركت جوهر و يا ادله بر معاد جسمانى و يا ذكر ادله بر تجرد خيال- در هيچ كتابى وجود ندارد، ولى مسائلى كه اختصاص به او ندارد، مثل تجرد نفس ادله زيادى را بدون ذكر مأخذ بيان كرده است، اين رويه، بين مؤلفان مرسوم است.

مثل اين كه كثيرى از عبارات طهارت و صلات مرحوم حاج آقا رضاى همدانى عين عبارت رياض است و يا صاحب جواهر در موارد زيادى عين عبارت كشف اللثام را بدون ذكر مأخذ نقل كرده است، در حالتى كه صاحب جواهر و حاج آقا رضا همدانى از فقهاى عظيم‌الشأن و محقق طايفه ناجيه شيعه- كثّرهم الله- هستند.

[٣]فلسفه مشاء بعد از شيخ، چندان ترقى نكرده است. متأخران، همه شارح كلام شيخ الرئيس مى‌باشند. رسائل و كتبى را هم كه بعضى از عرفا در تأنيس بين شهود و نظر نوشته‌اند، تشنه را سيراب نمى‌كند.