صاحب ذخيره محقق سبزوارى در حواشى خود بر شفا به عنوان صدر الافاضل و بعض المحققين و صدر شيرازى از ملا صدرا اسم برده است، فقط به توضيح مطالب شيخ پرداخته است.

ملا محسن فيض در كتب خود از قبيل علم اليقين و شرح احاديث منقول از كافى و غيره وافى و ساير كتب خود از ملا صدرا اسم برده و در افكار خود بر طبق طريقه ملا صدرا مشى كرده است و در مبانى عقلى تابع ملا صدرا است.

صاحب شوارق در شوارق و حواشى خود بر حواشى خفرى بر تجريد و گوهر مراد به طريقه شيخ و ساير حكماى مشائين مشى نموده است و افكار آخوند را نپسنديده است. در جلد دوم شوارق حركت در جوهر و اتحاد عاقل و معقول و در جلد اول شوارق اصالت وجود و در گوهر مراد عالم مثال «متصل و منفصل» را نفى كرده است و در حواشى خود بر تعليقات خفرى علم حق را بر طبق نظريه‌

[١]ولى بر بارع در حكمت الهى واضح و آشكار است كه افكار آقا حسين در حاشيه شفا در مقابل مطالب آخوند در حواشى شفا ناچيز و سطحى است. آخوند در تقرير مطالب شفا و بيان حكمت مشاء و تبحر در طريقه ارسطو و اتباع او از هر فيلسوف مشائى راسخ‌تر است.

آخوند در تعليقات بر حكمة الاشراق كثيرى از اشكالات شيخ الاشراق را بر شيخ دفع نموده و در مقام انتصار اتباع ارسطو بر آمده است، كما اين كه ملا صدرا در بيان طريقه اشراقيون و حكماى رواق و اتباع افلاطون از هر فيلسوف اشراقى بهتر مبانى اشراقى را بيان نموده است. صدق قول حقير از مطالعه حواشى او بر حكمة الاشراق كاملا واضح مى‌شود- ملا صدرا حكيمى است راسخ در مقام اقامه براهين فلسفى به طريقه اهل استدلال و نظر و حكماى مشايين و اتباع ارسطو و از طرفى در مقام بيان قواعد ذوقى و اعمال مبانى اشراقى كمال تسلط را دارد و همان مبانى ذوقى را به صورت براهين بيان مى‌نمايد و در عين حال رويه عرفا را هم در بيان مسالك مختلف حفظ مى‌كند و عجب آن كه تمام اين مبانى را با قواعد و قوانين موجود در كتاب و سنت و آثار وارده از اهل عصمت و طهارت منطبق مى‌نمايد.