شرح رسالة المشاعر - اللاهيجي، محمد جعفر - الصفحة ٦٤
ترجمه فارسى و اصل متن عربى به انضمام مقدمهاى چاپ نموده است.
پروفسور كربن از مستشرقان دانشمند و متتبع و علاقهمند به معارف شرق است و به مبانى و اصول شيعه در عقايد و عقليات علاقه وافرى نشان مىدهد.
شرح اصول كافى ملا صدرا را در دانشگاه «سربن» تدريس مىكند. شايد هيچيك از دانشمندان غرب به اندازه او در ترويج فلسفه شيخ اشراق و ملا صدرا كوشا نبوده است. در فهم فلسفه شرق با ذوق است، حكمة الاشراق را چاپ و منتشر كرده و در زمينه كلمات شيخ الاشراق و شارحان فلسفه او به خصوص حواشى صدر المتألهين بر حكمة الاشراق زياد كار كرده است و زحمات قابل توجهى در نشر افكار فلاسفه و عرفاى اسلامى در دنياى غرب متحمل شده است، از اين جهت شايسته همه گونه تقدير است وليكن نظر آقاى كربن درباره اختلاف بين شيخ احمد احسائى و ملا صدرا مشكلى ايجاد مىنمايد كه بايد تذكر داده شود. اين دانشمند محترم، اعتراضات احسائى را بر آخوند ملا صدرا وارد و جوابهاى ملا اسماعيل اصفهانى از اعتراضات احسائى را سست دانسته است، در صورتى كه تاكنون هيچ يك از اهل فن فلسفه كه با اين موضوع تماس داشته و وارد بوده چنين عقيدهاى نداشته است و اتفاق همگانى است كه حرفهاى احسائى در اين باب به كلى از موازين فلسفى خارج است. احسائى به مسائل پيش پا افتاده و اوليه فلسفه و عرفان هم واقف نبوده است تا چه رسد به مسائل عميق و دشوار. آقاى پروفسور هانرى كربن در مقدمه فارسى خود بر كتاب مشاعر «از انتشارات انستيتوى ايران و فرانسه قسمت ايرانشناسى» نوشته است: «در بخش فرانسوى به شرح شيخ احمد احسائى كه اثرى عميق و ارزنده است، توجه بيشترى كردهايم.
متأسفانه غالب مردم بر شرح و قضاوت سطحى ملا اسماعيل درباره شيخ احمد احسائى واقفاند، ولى از شرح ارزنده شيخ احمد اطلاع ندارند.»
اين نكته را بايد آقاى كربن متذكر باشند كه شرح شيخ احمد بر مشاعر و عرشيه در زمان حيات و بعد از فوت او مورد نظر اهل فن بوده است. همين شرحى را كه ما چاپ كردهايم، مشتمل است بر جواب از ايرادهاى احسائى بر مطالب مشاعر و