مشى مى‌كرده است. معاويه و يزيد را كه منشأ آن همه مظالم شده‌اند، تبرئه مى‌كند و لعن بر آنها را جايز نمى‌داند، ولى لعن بر شيعه و تابعان على بن ابى طالب را جايز مى‌داند و عقيده دارد كه اين طايفه هرگز رستگار نمى‌شوند.

آن همه مظالم خلفاى بنى عباس را ناديده گرفته و بوجه من الوجوه متعرض مظالم آنها نشده است كه مبادا به جنبه‌هاى شريعت مآبى او لطمه وارد آيد. تعدّياتى كه خلفاى بنى عباس به مسلمين مى‌نموده‌اند و ساليان دراز مرتكب جنايات و اعمال شنيع بوده‌اند از نظر هيچكس پوشيده نيست، ولى غزالى و امثال او به اين اعمال صحه گذاشته‌اند و خلفاى جور و جبار و مستبد را واجب الاطاعه دانسته‌اند.

شاهد بر آنچه كه ذكر شد اين است كه آخوند ملا صدرا در هر مسأله علمى سعى وافر و تام دارد كه براى قول خود شريك ذكر نمايد، مثل اين كه در مسأله حركت در جوهر و حدوث زمانى عالم، به قول معروفين و مشهورين از حكماى يونان تمسك نموده است. [١]

و يا در مسأله وحدت حقيقت وجود، مطالب زيادى را از عرفا ذكر نموده است[٢]و مطالب نامنظم و غيربرهانى آنها را به صورت برهان درآورده است.

مثلا در بحث حركت در جوهر، اصل اين قول را از حكماى يونان مى‌داند [٣]و به طور ناقص و مبهم تحول جوهرى در ماديات در كلمات عرفا هم ديده مى‌شود، ولى اقامه براهين و ذكر مقدمات و تزييف ادله منكران حركت در جوهر اختصاص‌

[١]ر. ك: رسالة في الحدوث، ص ١٥٢ به بعد: «خاتمة الرسالة في ذكر أقوال أعاظم الحكماء الأوّلين و أكابر الفلاسفة السابقين في حدوث العالم».

و جواهر و اعراض اسفار اربعه، ج ٥، ص ٢٠٥: «فصل في أنّ القول بحدوث العالم مجمع عليه بين الأنبياء عليهم السّلام و الحكماء» در آخر فصل (ص ٢٠٦) گفته است؛ «و نحن نريد أن نذكر في هذا الموضع جملة من أقوال جماعة من الحكماء الأوّلين دالّة على أنّهم قد أصابوا الحقّ في هذه المسأله، شاهدة بأنّهم وافقوا أهل السفارة الإلهية في حدوث العالم و دثوره».

[٢]در موارد زيادى ذكر نموده است از جمله: الأسفار، ج ١، ص ٧١؛ همان، ج ٢، صص ٣١٨- ٣٢٧.

[٣]ر. ك: الأسفار، ج ٣، صص ١١٠- ١١٣.