شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٩٨ - بصيرت باطنى

شركتى نيست و خاندان ما با اين نور حقيقت بين، هر مؤمنى را از منافق مى‌شناسند و دوست خود را از دشمنشان مى‌شناسند).

حسن ابن جهم مى‌گويد از امام رضا عليه السلام پرسيده شد: علت اينكه شما از آنچه در قلب‌هاى مردم است خبر مى‌دهيد چيست‌؟ حضرت در جواب فرمودند: «اَما بلغك قول الرّسول صلى الله عليه و آله و سلم اتّقوا فراستة المؤمن فانّه ينظر بنور اللّه‌؟ قال بلى» (آيا سخن رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به تو نرسيده كه فرمود: از فراست و زيركى و تيزبينى مؤمن بترسيد. (يعنى از آن حساب ببريد) زيرا با نور خدايى مى‌بيند. آن شخص گفت بلى اين سخن را از پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم شنيده‌ام. حضرت رضا عليه السلام فرمودند: «فما من مؤمن الاّ و له فراسة ينظر بنوراللّه على قدر ايمانه و مبلغ استبصاره و علمه و قد جمع اللّه للائمة منّا ما فرّقةُ فى جميع المؤمنين[١] و قال عزّوجل: (إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ‌)[٢]».

(هيچ مؤمنى نيست مگر اينكه براى او تيزبينى است كه به اندازۀ ايمان و روشن بينى و دانشى كه دارد به همان اندازه با نور الهى حقايق را مى‌بيند و خداوند براى ائمّۀ ما آنچه را در بين همه اهل ايمان از نور خدايى و تيز بينى تقسيم فرموده است، همه را يك جا براى آنها جمع كرده است و خداوند عزّوجل فرموده: «براستى كه در آن كار معجزه آسا، نشانه‌هايى است براى هوشياران». «متوسّمين» جمع «متوسّم» از مادّۀ وسم به معنى اثر قرار دادن است و متوسّم به كسى گفته مى‌شود كه از كمترين اثر پى به واقعيت‌هايى مى‌برد. معادل آن در فارسى، هوشيار، با فرسات و با ذكاوت است و متوسّمين كسانى هستند كه با فراست و هوشيارى و بينش مخصوص خود از هر علامتى جريانى را كشف مى‌كنند و از هر اشاره‌اى حقيقتى و از هر نكته‌اى مطلبى مهم و آموزنده درمى‌يابند. حضرت امير عليه السلام مى‌فرمايد زيركى و هوشيارى مؤمن به اندازه ايمان و بينش باطنى و علوم اوست. هر چه بصيرت باطنى و بينش درونى مؤمن بيشتر

[١]. همان، ص ١٢٧ و ١٢٨.

[٢]. حجر (١٥)، ٧٥.