تَبْدِيلاً)؛[١]در ميان مؤمنان مردانى هستند كه صادقانه به عهد و پيمان خود عمل كردند پس بعضى عهد و پيمانشان را به پايان بردند (در راه خدا شربت شهادت نوشيدند) و بعضى در انتظارند و هيچ تغييرى در پيمان خود ندادند.

اين آيه اشاره به شهداى بدر و احد از جمله حمزه سيدالشهداء عليه السلام است كه صادقانه بر سر پيمان خود ايستادند و تا آخرين لحظه از اسلام و پيامبر دفاع كردند و هيچ گاه در عهد و پيمانشان تغيير ايجاد نكردند و تا پاى جان ايستادند، به خلاف منافقان ضعيف الايمان كه پيمان‌شكنى كردند و بر سر پيمان خود نماندند.

اسماعيل صادق الوعد

خداوند در قرآن كريم در سورۀ مريم از اسماعيل به عنوان صادق الوعد ياد مى‌كند و از عمل او ستايش مى‌كند. مى‌فرمايد: (وَ اُذْكُرْ فِي اَلْكِتابِ إِسْماعِيلَ إِنَّهُ كانَ صادِقَ اَلْوَعْدِ وَ كانَ رَسُولاً نَبِيًّا)؛[٢]در اين كتاب (آسمانى) از اسماعيل ياد كن كه او در وعده‌هايش صادق و رسول و پيامبرى (بزرگ) بود.

در اين كه اين اسماعيل كه بود بين اهل تفسير گفتگوست. بعضى احتمال داده‌اند حضرت اسماعيل عليه السلام فرزند حضرت ابراهيم عليه السلام است و بعضى گفته‌اند اسماعيل بن حزقيل از پيامبران بنى‌اسرائيل بود.

مرحوم ميرزا حبيب اللّه خويى از مرحوم مجلسى در بحار از مرحوم صدوق با سندش از امام صادق عليه السلام از پدرانش نقل مى‌كند كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: عابدِ بنى اسرائيل عابدترين مردم بود و براى برآوردن حوائج مردم، پيش پادشاه سعى و تلاش مى‌كرد، روزى با اسماعيل بن حزقيل ملاقات كرد و با او قرار گذاشت و گفت: اينجا بمان تا به‌سوى تو بيايم. پس رفت پيش پادشاه و از او غافل شد تا يك سال، پس خداوند براى اسماعيل گياه روياند و از آن مى‌خورد و برايش چشمه جارى كرد و با ابر بر سرش سايه انداخت. روزى پادشاه براى تفريح همراه عابد خارج شد. آن عابد اسماعيل را ديد و به او گفت: اسماعيل تو اينجايى‌؟ گفت: بله. تو گفتى اينجا بمان من هم ماندم. شخصى به نام جبّار همراه پادشاه بود گفت اى مَلِك اين بنده دروغ مى‌گويد. من قبلاً به اين بيابان گذر كردم و او را اينجا نديدم.

[١]. احزاب، (٣٣)، آيۀ ٢٣.

[٢]. مريم (١٩)، آيۀ ٥٤.