(فرمود وقتى براى تو مسئلۀ قضاوت پيش آمد چگونه قضاوت مى‌كنى‌؟ گفت بر اساس كتاب خدا (قرآن). فرمود اگر در كتاب خدا چيزى نيافتى چه مى‌كنى‌؟ گفت طبق سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم عمل مى‌كنم. فرمود: اگر در قرآن و سنت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم چيزى نيافتى چه مى‌كنى‌؟ گفت اجتهاد رأى مى‌كنم و رأى خود را به كار مى‌گيرم و چيزى كم نمى‌گذارم. پس حضرت رسول صلى الله عليه و آله و سلم دست خود را به سينه زدند و فرمودند حمد خدايى را كه رسول اللّه را موفّق ساخت به آنچه او را راضى مى‌كند).

بطلان قياس

در جواب علماى اهل سنّت بايد گفت: اجتهاد در زمان رسول اللّه صلى الله عليه و آله و سلم به معنى استنباط و استخراج احكام از كتاب و سنت و عقل قطعى بوده است، لذا وقتى معاذ گفت اجتهاد رأى مى‌كنم، حضرت تأييد كردند، آن هم اجتهاد معاذ را كه فقيه بوده است، اما اجتهاد به طريق قياس و استحسان كه عقلىِ ظنّى است بيشتر بعد از زمان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم پيدا شده است و حضرت آن را تأييد نكردند، لذا اين روايت نمى‌تواند دليل باشد براى علماى اهل سنت مثل ابوحنيفه و... براى به كار گرفتن قياس و استحسان در باب فتوى و قضاوت. و طبق فرمودۀ پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم راه علم به احكام فقط كتاب سنّت و عترت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است كه بهترين و مطمئن‌ترين راه براى رسيدن به سنت است.[١]

امام سجّاد عليه السلام مى‌فرمايد: «اِنَّ دين اللّه لا يُصابُ بالعقول النّاقصة و الآراء الباطلة و المقاييس الفاسدة»[٢](دين خدا به وسيلۀ عقل‌هاى ناقص و آراى باطل و قياس‌هاى فاسد رسيده نمى‌شود (به دست نمى‌آيد). و نيز روايت شده از امام صادق عليه السلام: «السُّنَّة اذا قيست مُحِقَ الدّين»[٣](در سنت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم وقتى قياس شد دين از بين مى‌رود).

[١]. كنز العمّال، ج ١، باب ٢، كتاب الايمان و الاسلام، ص ٣٨١، حديث ١٦٥٨.

[٢]. بحار الانوار، ج ٢، ص ٣٠٣، چاپ بيروت.

[٣]. وسايل الشيعه، ج ١٩، باب ٤٤، ابواب ديات الاعضاء، ص ٢٦٨، حديث ١.