شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢٤١ - نظر علام&#١٧٢٨ طباطبايى رحمه الله

اگر «مِن» براى تبعيض باشد بايد مقدارى از عذاب پيروان كم شود در حالى كه جايز نيست كسى گناه كند و عقاب بعضِ گناهش را ديگرى متحمل شود.

بعد از اين مطلب، فخر رازى مى‌گويد: «و يحصل للرّؤساء مثلُ اوزار الاتباع». براى رؤساء علاوه بر گناه خودشان مثل گناه پيروانشان، خواهد بود به جهت اينكه از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم روايت شده: «ايّما داعٍ الى الهُدى فاُتبِعَ‌، كانَ له مثلُ اجر مَن اتبعه لا ينقُصُ من اُجُورِهِم شىءٌ و ايّما داعٍ دعا الى ضلالة فاُتبع كانَ عليه مثلُ وِزرِ من اتّبعه لا يَنقُصُ مِن آثار هم شىء»[١](هر كس ديگران را دعوت به هدايت كند، پس از او پيروى و اطاعت شود براى دعوت كننده مثل مزد كسى است كه از او پيروى كرده است بدون اينكه از اجر پيروان چيزى كم شود و هر دعوت كننده‌اى ديگران را به گمراهى فراخواند، و از او اطاعت شود، براى دعوت كنندۀ به ضلالت مثل گناه اطاعت كنندۀ از اوست، بدون اينكه از گناهان پيروان چيزى كاسته شود).

در پايان مى‌گويد: منظور اين نيست كه خداى تعالى عقابى را كه مستحق پيروان است به رؤسا مى‌رساند، زيرا با عدل خداوند سازگارى ندارد.

نظر علامۀ طباطبايى رحمه الله

نظر فخر رازى اين است كه پيروانِ پيشوايان ضلالت، عذاب خودشان را دارند و همانطور كه آيه تعبير فرموده، و مثل آن عذاب نيز براى رؤسا، و پيشوايان آنها است و پيشوايان ضلالت غير از عذاب پيوران عذاب خودشان را نيز به جهت گمراه كردن مردم دارند.

امّا مرحوم علاّمۀ طباطبايى مى‌فرمايند: («مِن» در اين آيه براى تبعيض است، چون پيشوايان ضلالت همه گناهان پيروانشان را حمل نمى‌كنند، بلكه گناهانى را كه پيروانشان بواسطۀ گمراهى مرتكب شده‌اند و سبب آن اين رؤسا بوده‌اند، متحمّل

[١]. تفسير فخر رازى، ج ٢٠، ص ١٨.