شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ٢١٨ - رويارويى با حق، عامل شكست

الاّ رَبَّه و لا يَلْمُ لائِمٌ الاّ نَفسَهُ‌» (هر كس با حق مقابله كند هلاك مى‌شود و براى جهالت انسان همين بس كه اندازۀ خود را نشناسد، ريشه‌اى كه بر تقوا روييده نابود نگردد و زراعت قومى كه آب تقوا خورده تشنه نشود. پس (براى دورى از فتنه) در خانه‌ها بمانيد و امور بين خود را اصلاح كنيد. توبه پيش روى شماست.

نبايد هيچ ستايشگرى جز خدارا بپرستيد و هيچ ملامتگرى جز خود را ملامت نكند).

«مَن اَبدى صفحته للحقّ هَلَكَ‌» «صفحه» يعنى جانب و پهلوى چيزى و به معنى صورت و چهرۀ انسان هم مى‌آيد.

اين جمله به همين شكل كه ذكر شد بدين معنى است كه هر كس رو در روى حق بايستد و در مقابل آن ايستادگى كند خودش شكست مى‌خورد و نابود مى‌شود و علت اينكه حضرت از اين رو در رويى و درگير شدن با حق «اَبدى صَفْحَتَه» تعبير فرموده‌اند، اين است كه وقتى انسان مى‌خواهد با كسى نزاع كند صورت خود را به طرف آن شخص قرار مى‌دهد. و صفحۀ صورت را مقابل وى مى‌آورد. پس كسى كه روى خود را ظاهر مى‌كند براى مبارزه با حق قبل از اينكه بتواند به حق و طرفداران آن ضربه‌اى بزند خودش زمين مى‌خورد. حضرت على عليه السلام در ضمن كلمات قصار به همين مناسبت، مى‌فرمايد: «مَن صارَعَ الحَقَّ صَرَعَهُ‌»[١](هر كس با حق در آويزد حق او را به زمين مى‌زند)

حضرت در اين جمله درباره غلبه حق بر باطل مى‌فرمايد هر كس با حق زد و خورد و مخالفت كند و بخواهد آن را شكست دهد خداوند به وسيلۀ همين حق، او را نابود مى‌كند، زيرا خداوند مدافعِ حق است و كسى را توانايى مقابله با آن نيست.

[١]. نهج البلاغه، كلمۀ قصار ٤٠٠.