شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٩٨ - ثواب و عقاب مقابل عمل خوب و بد

مجازات و ثواب در مقابل بد يا خوب بودن نيست بلكه مجازات در مقابل بد عمل كردن و ثواب در مقابل خوب عمل كردن است.

البتّه در ضمنِ امتحان، اعمال ما براى خودمان معلوم مى‌شود. اما اين غرضِ نهايى و هدفِ امتحانِ پروردگار نيست و هدفِ اصلى ظاهر شدن اعمال خوب و بد است.

اميرالمؤمنين عليه السلام مى‌فرمايد: «هيچ كس از شما نگويد: خدايا به تو پناه مى‌برم از فتنه (آزمايش)، چون هر كسى گرفتار آزمايش است و هر كس به خدا پناه ببرد بايد از فتنه‌ها (آزمايشات) گمراه كننده به خداوند پناه ببرد[١]». زيرا خداوند مى‌فرمايد: (وَ اِعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ‌)؛[٢]بدانيد ثروت‌ها و فرزندان شما وسيلۀ امتحان هستند. و معناى سخن خداوند سبحان اين است كه بندگانش را به اموال و اولاد مى‌آزمايد تا معلوم شود چه كسى از روزى خداوند ناخشنود است و چه كسى به آن راضى است. اگرچه خداوند سبحان از باطن بندگان بهتر از خودشان خبر دارد امّا اين امتحان براى اين است كه به قول اميرالمؤمنين عليه السلام «لِتظهَرَ الاعمالُ الّتى بها يُستحقّ الثّواب والعِقاب» (كردارها و اعمالى كه شايستۀ پاداش و عذاب اند ظاهر كردند. چون بعضى اولاد پسر را دوست دارند و از دختر بدشان مى‌آيد و بعضى مال اندوزى و زياد كردن آن را دوست مى‌دارند و از كم شدن آن رنج مى‌برند. اين‌ها دو نمونه از امتحان است كه اشخاص به وسيله اولاد و مال به اين شكل امتحان مى‌شوند و كسى كه از اولاد دختر بدش مى‌آيد و يا با از دست دادن مال ناراحت مى‌شود در امتحان مردود است اين معنى فتنه يعنى امتحان بودنِ مال و اولاد است».[٣]

البته راه‌هاى ديگرى هم براى امتحان بوسيلۀ مال و اولاد هست، مثل اينكه مال و فرزند انسان را از طاعت و بندگى خدا باز بدارد و مشغول زندگى مادى كند.

[١]. نهج البلاغۀ فيض الاسلام، حكمت ٩٠، صبحى صالح، ٩٣.

[٢]. انفال (٨)، ٢٨.

[٣]. نهج البلاغۀ فيض الاسلام، حكمت ٩٠؛ صبحى صالح، ٦٣.